Η ΜΙΚΡΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΤΩΝ "ΕΝΝΕΑ ΑΓΙΩΝ" ΤΟΥ Γ. ΠΟΛ. ΓΕΩΡΓΙΟΥ

 

Η EVA MARIE SAINT ΚΑΙ ΟΙ “ΕΝΝΕΑ ΑΓΙΟΙ”
ΤΟΥ Γ. ΠΟΛ. ΓΕΩΡΓΙΟΥ

του Νίκου Νικολάου-Χατζημιχαήλ

Στις 6 Οκτωβρίου 2026, η τιμημένη με Όσκαρ Eva Marie Saint, άφησε την τελευταία της πνοή στο διαμέρισμά της στο Λος Άντζελες, σε ηλικία 102 ετών. Είχε γεννηθεί στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ στις 4 Ιουλίου 1924. Ας δούμε στη συνέχεια τι σχέση είχε με την Κύπρο η σπουδαία αυτή ηθοποιός.

Ο πολυταξιδεμένος ζωγράφος μας Γ. Πολ. Γεωργίου, κάποτε έφτασε και στην Αμερική, μετά από πρόσκληση του Υπουργείου Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, στο πλαίσιο ενός προγράμματος διεθνών ανταλλαγών. Το ταξίδι αυτό είχε διάρκεια δύο μηνών περίπου, από τις 15 Νοεμβρίου του 1960 μέχρι την πρώτη εβδομάδα του Φεβρουαρίου του 1961, και τις εντυπώσεις του από τούτο το ταξίδι αποτύπωσε σε ένα εκπληκτικό κείμενο1 με τίτλο “Αμερικανική Περιπέτεια” και υπότιτλο “από το ημερολόγιό μου”.

Κατά τη δίμηνη περιπλάνησή του δεν παρέλειψε να αναζητήσει μια φίλη του, την ηθοποιό Eva Marie Saint, την οποία γνώρισε λίγους μήνες πριν, στην Κύπρο. Να, τι γράφει στο ημερολογιακό του κείμενο: Ω! Οι αποστάσεις. Σε κανέναν δεν καίγεται καρφί. Το απόγευμα ένας φίλος μου με στρίμωξε στο σπορτ αυτοκίνητό του για το Μπέβερλι Χιλς. Κάναμε αμέτρητες διαδρομές μέσα στο ηλιοβασίλεμα της Μπουλεβάρτ και της Λεωφόρου Βεντούρα. Τηλεφώνησα στους Haydens2. H Eva Marie Saint της “Εξόδου”, δυστυχώς, ήτανε σε εξωτερικά γυρίσματα. Με περίμεναν κάπως πιο νωρίς. Ήθελα να μάθω πώς πάνε δύο πίνακες μου στη συλλογή τους.

Ώστε, λοιπόν, ήθελε να μάθει για τα έργα του στη συλλογή τους. Και ποια ήταν τα δύο έργα του και πώς βρέθηκαν στην κατοχή της κυρίας Saint; Ιδού: τον Μάρτιο του 1960 είχαν ξεκινήσει στην Αμμόχωστο, τα γυρίσματα της επικής ταινίας του Otto Preminger Έξοδος, τα οποία κράτησαν μέχρι και τον Μάιο της ίδιας χρονιάς. Ο Δήμαρχος της πόλης δεξιώθηκε τους συντελεστές της ταινίας οι οποίοι διέμεναν στο Κωνστάντια, το πολυτελές ξενοδοχείο της πόλης κι εκεί είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν και τους πολιτιστικούς παράγοντες της Αμμοχώστου, μεταξύ αυτών και τον Γεωργίου. Πολύ κοντά στο ξενοδοχείο ήταν και το περίφημο Blue Bungalow του ζωγράφου και πολύ πιθανόν εκεί θα προσκάλεσε την Eva Marie Saint και συναδέλφους της, όπως τον Paul Newman, τον Peter Lawford και άλλους. Δεν μπορώ να γνωρίζω αν ο Γεωργίου δώρισε τον έναν είτε και τους δύο πίνακες ή αγοράστηκαν από την ηθοποιό. Πιθανόν να πρόκειται για δώρο του Γεωργίου και επέλεξε έργο, που ο τίτλος του να συνάδει με το επώνυμό της. Πάντως, το σίγουρο είναι ότι οι πίνακες ταξίδεψαν στην Αμερική, στη συλλογή των Hayden.

Ο ένας εκ των δύο πινάκων έχει τον τίτλο “Εννέα Άγιοι” και θα δούμε τη μικρή του περιπέτεια, για τον δεύτερο όμως, δεν έχουμε καμιά πληροφόρηση. Δεν γνωρίζουμε ούτε πού ευρίσκεται σήμερα ούτε τι παρουσιάζει. Η επιθυμία του Γεωργίου να μάθει πώς πάνε οι δύο πίνακες του, έγινε και δική μας επιθυμία και στη διερεύνηση που ακολούθησε αξιοποιήσαμε την πληροφορία ότι ο πίνακας με τους αγίους για κάποιο διάστημα κοσμούσε έναν τοίχο της κατοικίας του Πρέσβη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ουάσιγκτον. Να, πώς βρέθηκε εκεί: το 1974 μέχρι το 1979, ο αείμνηστος Νίκος Δημητρίου υπηρετούσε ως Πρέσβης της πατρίδας του στην Ουάσιγκτον και η θυγατέρα του, Αλεξάνδρα Γαλανού, μας αποκάλυψε τι πραγματικά συνέβη, γιατί την εποχή εκείνη διέμενε κι αυτή στην Αμερική. Γύρω στο 1977 ή λίγο αργότερα η Eva Marie Saint ζήτησε να συναντηθεί με τον Πρέσβη. Όταν συναντήθηκαν ‒ήταν μαζί και ο σύζυγός της‒ είχε μαζί της τον πίνακα “Εννέα Άγιοι”. Ήθελε να τον επιστρέψει “στον κυπριακό λαό” όπως είπε, γιατί μετακόμιζε3 σ’ ένα καινούργιο σπίτι και δεν είχε κατάλληλο χώρο για την έκθεση ή τη φύλαξή του. Δεν έγινε λόγος για δεύτερον πίνακα. Μπορεί να ήταν μικρών διαστάσεων και η κυρία Saint τον κράτησε. Ο Πρέσβης, παρέλαβε τον πίνακα και τον ανάρτησε σε χώρο της οικίας όπου διέμενε, έτσι που να είναι ορατός σε κάθε επισκέπτη. Αργότερα φωτογράφισε τον πίνακα και κάποιες λεπτομέρειές του, με μια μηχανή Polaroid. Η σειρά των φωτογραφιών με τα χαρακτηριστικά ωραία χρώματα της Polaroid, προστέθηκε στους φακέλους “Γ. Πολ. Γεωργίου” του αρχείου μου χάρη στη φίλη Αλεξάνδρα. Αργότερα ο πίνακας αυτός ταξίδεψε ξανά στην Κύπρο, και τώρα οι “Εννέα Άγιοι” ωραΐζουν το Προεδρικό Μέγαρο της Κυπριακής Δημοκρατίας

.Λίγα λόγια, ακόμα, για τον πίνακα οι “Εννέα Άγιοι”

Οι “Εννέα Άγιοι”, έξι άνδρες και τρεις γυναίκες, ολόσωμοι, με τα χαρακτηριστικά γνωρίσματά του ο κάθε ένας από αυτούς, όλοι με χρυσό φωτοστέφανο, είναι ζωγραφισμένοι με λαδομπογιές σε ξύλο, ένα υλικό που ο Γεωργίου είχε ιδιαίτερη προτίμηση για να χειρίζεται το χρώμα με τα ειδικά πινέλα του. Ο πίνακας είναι χωρισμένος σε τρία μέρη: Ψηλά μια πορφυρή λωρίδα σαν τη μετόπη μιας κουρτίνας και στο κέντρο της ανάμεσα σε δύο χρυσούς δικέφαλους αετούς αναγράφονται τα εξής: Μνήσθητι Κύριε των δούλων σου οικογενειών Πολυβίου Γεωργίου και Λεωνίδα Φοινιέως εξ Αμμοχώστου Κύπρου, MCMXLIV. [Φοινιεύς είναι ο σύζυγος της αδελφής του]. Στο κάτω μέρος είναι ζωγραφισμένες έξι εκκλησίες, τις οποίες γνωρίζουμε από άλλους πίνακές του, εκκλησίες που έχει πολυζωγραφίσει σε διαφορετικές διαστάσεις, όψεις και μέσα. Ανάμεσα στα δύο αυτά μέρη, έχει ζωγραφίσει τους εννέα αγίους, ολόσωμους να αιωρούνται σταθερά με φόντο έναν γαλάζιο ουρανό: Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Άγιος Ιάκωβος ο Αδελφόθεος, Άγιος Σάββας, Άγιος Κεντέας, Άγιος Λεόντιος, Άγιος Ονούφριος, Αγία Βαρβάρα, Αγία Θέκλα, Αγία Μαρίνα. Δεν γνωρίζω ποια σχέση έχουν μεταξύ τους αλλά εκτός από τους οικουμενικούς αγίους, όπως ο Άγιος Ιωάννης, οι υπόλοιποι μάλλον έχουν στενούς δεσμούς με την κυπριακή λατρεία και τοπική παράδοση. Τέλος, οι εκκλησίες κάτω, δεν αντιστοιχούν με τους εικονιζόμενους Αγίους. 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

1 Το κείμενο είναι γραμμένο στα αγγλικά και αποκτήθηκε, με τη φροντίδα του Λεωνίδα Μαλένη, από τα αρχεία της Αμερικανικής Βιβλιοθήκης στη Λευκωσία, στην οποία εργαζόταν, για τις ανάγκες ενός αφιερώματος του περιοδικού “Ο Κύκλος”, τχ. 14-16, Μαρτ.-Αυγ. 1982. Στο περιοδικό δημοσιεύτηκε ένα μικρό μέρος σε μετάφραση Φοίβου Σταυρίδη, όμως ολόκληρο το κείμενο μετάφρασα και δημοσίευσα αργότερα στο περιοδικό “Κυπριακή Βιβλιοφιλία”, τχ. 2/42, Ιούλ.- Δεκ. 2017 και τχ. 3/43, Ιαν.-Ιουν. 2018.

2 Jeffrey Hayden, σκηνοθέτης και παραγωγός του θεάτρου και της τηλεόρασης, σύζυγος της Eva Marie Saint από το 1951 μέχρι τον θάνατό του, το 2016. Η Eva το καλοκαίρι του 2026 γιόρτασε τα 102α γενέθλια της. Απεβίωσε στις 6 Οκτωβρίου 2026.

3 Πράγματι, το 1977 το ζεύγος Hayden είχαν αγοράσει μια μονοκατοικία στο Mandeville Canyon του Λος Άντζελες. Λίγο πριν φύγει από τη ζωή ο σύζυγός της το σπίτι πουλήθηκε και μετακόμισαν σε ένα διώροφο διαμέρισμα στο Westwood, στο Λος Άντζελες, όπου έζησε μέχρι το τέλος της ζωής της.