26 Μαΐ 2019

Ο ΠΥΘΜΕΝΑΣ ΤΩΝ ΚΟΜΜΑΤΩΝ



Νίκος Νικολάου-Χατζημιχαήλ

 Ο  πυθμένας των κομμάτων*
μαθηματικό διήγημα

«Τον ρώτησες πότε θα βρέξει κυρ Αλκίνοε;» είπε ένας νεαρός, δείχνοντας ψηλά προς τον ουρανό, έτσι για να του δώσει την ευκαιρία να ξεκινήσει την ενημέρωση, που με αγωνία όλοι περίμεναν. Κι αυτός έστριβε το βαμβακένιο του μουστάκι, κουνούσε καλοκάγαθα το κεφάλι χαμογελώντας κι άρχιζε τις προβλέψεις για τον καιρό. 

     Στην «Πρόοδο» η ζωή δεν ήτανε ποτέ μονότονη με τον κύριο Αλκίνοο τον Μάγο, όπως τον αποκαλούσαν γιατί ήτανε ο άνθρωπος που είχε έτοιμη απάντηση σε κάθε ερώτηση κι έλυνε κάθε απορία και κάθε πρόβλημα. Έχω συναντήσει ανθρώπους με άποψη και γνώσεις πολλές, αλλά κανένας δεν συγκρίνεται με τον γέρο. Ήταν ό,τι υπονοούσε το όνομά του: αλκίνοος ίσον δύναμη στον νου. Οι κινήσεις και τα λόγια του μετρημένα, δεν άφηνε στον συνομιλητή του καμιά αμφιβολία για την ορθότητα αυτών που έλεγε. Ποτέ δεν διακινδύνευε τη φήμη του για να πει κάτι που θα τον μείωνε στα μάτια τους γιατί δεν είχε εφαρμογή. Ώρες ολόκληρες κρατούσε το ακροατήριο του σε αγωνία με παράξενες ιστορίες, που ποτέ δεν ήτανε οι ίδιες. Ήταν ανεξάντλητος. 

Έμπαινε στη Λέσχη σοβαρός, με καθαρό σπινθηροβόλο μάτι, κρατώντας στο αριστερό του χέρι ένα μπαστούνι με σκαλιστή λαβή. Όπου και να καθόταν αποτελούσε πια το κέντρο ενδιαφέροντος και σιγά σιγά σχηματιζόταν ένα ημικύκλιο κι όλοι κρέμονταν από τα χείλη του. Κάποτε τραγουδούσε ή διάβαζε ποιήματα, τα πιο πολλά δικά του ή έπαιζε φλογέρα ανάλογα με το κέφι του. Όταν κάποτε τον ρώτησαν πού τα έμαθε, αυτός είχε έτοιμη την απάντηση: «Παππούλης μου ήτανε ο Όμηρος, πόσες γενιές νομίσατε ότι πέρασαν». 

Εκείνο που μου έκανε τη μεγαλύτερη εντύπωση απ’ όλες τις επιτυχίες του ήταν η επιτυχημένη πρόβλεψή του τη βραδιά των ευρωεκλογών. Οι συζητήσεις, βέβαια, που είχαν αρχίσει από νωρίς ολοένα φούντωναν κι η αγωνία μεγάλωνε για το ποιο κόμμα θα νικούσε.  Δεν έδειχνε ότι τον ενδιέφεραν ιδιαίτερα τα πολιτικά πράγματα και τις πιο πολλές φορές όταν οι συζητήσεις άναβαν, αυτός έμενε σιωπηλός σε μια γωνιά διαβάζοντας κάποια εφημερίδα. Εκείνο το βράδυ, τη στιγμή που σηκώθηκε για να φύγει, κάποιος είχε τη φαεινή ιδέα να ρωτήσει τη γνώμη του. Κοντοστάθηκε λίγο, προβληματίστηκε, έκανε πως θέλει να φύγει μα στο τέλος γύρισε. Δεν μπορούσε να φύγει χωρίς να δώσει απάντηση.  

Περίμεναν την απάντησή του με ενδιαφέρον και αγωνία. Απόψε του έβαζαν πολύ δύσκολα μα αυτός δεν φάνηκε να πτοείται. 

Κινήθηκε αργά προς το μεγάλο τραπέζι και είπε σε κάποιον να γράψει τα ονόματα των δύο μεγάλων κομμάτων στο χαρτί.  Άφησαν όλοι τα πηγαδάκια τους και μαζεύτηκαν γύρω από το τραπέζι γιατί κάτι συνταραχτικό θα έκανε πάλι ο γέρος. 

«Τώρα, συνέχισε, να αντικαταστήσεις τα γράμματα με αριθμούς. Το άλφα με το ένα, το βήτα με το δύο, το έξι είναι το σίγμα-ταυ και ούτω καθεξής. Οι δεκάδες αρχίζουν από το γιώτα και οι εκατοντάδες από το ρω. Και πρόσεξε μην κάνεις λάθος∙ και μη γράφεις τα μηδενικά των δεκάδων και των εκατοντάδων. Πρόσθεσε τους αριθμούς, και πες μας πόσα θα βρεις». 

Έγραψε αυτός τα ονόματα των δύο μεγάλων κομμάτων, αντιστοίχισε σε κάθε γράμμα έναν αριθμό και έκανε όσο πιο γρήγορα μπορούσε την πρόσθεση. 

«Δεκαοχτώ για το πρώτο», είπε ο "γραμματέας" όταν τελείωσε.

Ο γέρος συνέχισε δυνατά τη σκέψη του επαναλαμβάνοντας τον αριθμό: «δεκαοχτώ. Ένα και οχτώ ίσον εννιά.  Εννιά , λοιπόν, για το πρώτο κόμμα. Τώρα να κάνεις το ίδιο και για το άλλο κόμμα».

Ο  "γραμματέας" δεν άργησε ν’ απαντήσει: «έντεκα για το δεύτερο κόμμα», ήταν η απάντηση. 

«Ωραία! Ένα και ένα ίσον δύο! Το εννιά είναι μεγαλύτερο από το δύο και επομένως το πρώτο κόμμα είναι πιο δυνατό» είπε ο γέρος γυρίζοντας να φύγει για το σπίτι του. Άρχισαν μουρμουρητά και κάποιοι δυσανασχέτησαν. "Πως είναι δυνατόν" είπαν, "αφού το δικό μας κόμμα, το κόμμα του λαού, είναι πιο δυνατό". "Όχι, το δικό μας είναι το μεγαλύτερο", είπαν κάποιοι άλλοι, συνεχίζοντας τον δικό τους ανούσιο και ατελέσφορο διάλογο.

Τα μεσάνυχτα θα γνωρίζετε ποιος θα είναι ο νικητής, είπε ο γέρος και προχωρώντας προς την έξοδο μονολόγησε: «στον κόσμο τους αυτοί, αλλά πού να ξέρουν ότι ο Αχιλλέας δεν ήταν τυχαία που νίκησε τον Έκτορα. Ο Αχιλλέας ήταν εφτά φορές πιο δυνατός».


*ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Η λέξη «πυθμήν» χρησιμοποιήθηκε αρχικά από τον Πλάτωνα, με την έννοια του ελάχιστου αριθμού που ικανοποιούσε κάποια σχέση αναλογίας. Ο Ευκλείδης, χρησιμοποιεί αντίστοιχα, τον όρο «ελάχιστος αριθμός». Ως εφαρμογή των σχετικών θεωρημάτων, ο Ιππόλυτος έθεσε το ερώτημα: «Ποιός είναι ο πυθμένας του ονόματος «Αγαμέμνων», αν κάθε γράμμα του ονόματός του αντικατασταθεί με τον αντίστοιχο αριθμό». Εφαρμόζοντας τη θεωρία έχουμε:

                                           Α        γ        α         μ         έ        μ        ν       ω       ν
                                           1         3        1         40        5       40     50    800    50
                                           1         3        1          4          5        4       5        8        5
                                              
                                                    προσθέτουμε τους πιο πάνω αριθμούς:
                                                                                   36
                                                                Προσθέτουμε ξανά (3+6):
                                                                                     9

Ο πυθμένας λοιπόν, του Αγαμέμνονα είναι 9. Αν εργαστούμε με τον ίδιο τρόπο βρίσκουμε τον πυθμένα του Έκτορα που είναι 1 και του Αχιλλέα 7, αριθμοί που συνάδουν με τη δύναμη των ανδρών και δικαιολογείται έτσι και η νίκη του Αχιλλέα επί του Έκτορα.

[Ευάγγελου Σ. Σταμάτη, «ελληνικά μαθηματικά», εκδόσεις της εταιρείας των φίλων του λαού, 1976]




5 Μαΐ 2019

ΚΩΣΤΑΣ ΣΕΡΕΖΗΣ ΚΑΙ ΒΑΣΟΣ ΚΑΡΑΓΙΩΡΓΗΣ


 Νίκος Νικολάου-Χατζημιχαήλ 
Το βιβλίο του Κώστα Σερέζη
 Ο ΒΑΣΟΣ ΚΑΡΑΓΙΩΡΓΗΣ 
ΟΠΩΣ ΤΟΝ ΓΝΩΡΙΣΑ
σκιαγραφία μέσα από μια εισαγωγή και μια ομιλία
[από το ιστολόγιό μου: ΝΑ ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ ]
Ο Κώστας Σερέζης ήταν ένας από τους δύο παρουσιαστές του βιβλίου του Βάσου Καραγιώργη Μνήμες, νοσταλγίες και ξεριζωμοί, Τρίκωμο, Σαλαμίνα, στις αρχές του περασμένου καλοκαιριού. Τον είχε επιλέξει ο ίδιος ο Βάσος Καραγιώργης, όπως φαίνεται σε επιστολή του, που έγραψε την επόμενη της παρουσίασης, όπου αναφέρει μεταξύ άλλων και τα εξής: δικαιώθηκα γιατί η ομιλία σου ήταν καλλιεπής με πολύ περισσότερα νοήματα, γι’αυτούς που γνώριζαν και το υπόβαθρο, τα παραλειπόμενα. Μόνο εσύ μπορούσες να το πετύχεις, και η ομιλία σου δεν πρέπει να περάσει στη λήθη, γιατί είναι τόσο αληθής

Ήμουν τυχερός, γιατί ήμουν παρών στην παρουσίαση του βιβλίου ενός ανθρώπου που τόσο εκτιμώ, αλλά και γιατί μετά την εκδήλωση, είχα την τιμή να αποτελέσω το τρίτο μέλος μιας συντροφιάς με σπουδαίους ανθρώπους: τον Κώστα Σερέζη και τον ποιητή μας Κυριάκο Χαραλαμπίδη, ο οποίος στην εκδήλωση που προηγήθηκε είχε απαγγείλει δύο ποιήματα για τη Σαλαμίνα. Συνδαιτυμόνες σε μια δροσερή γωνιά της Λευκωσίας συζητούσαμε μέχρι αργά για την εκδήλωση της βραδιάς αλλά και για πολλά άλλα θέματα που μας ενδιέφεραν.

 Ο Βάσος Καραγιώργης στην καθημερινή του ζωή είναι ένας απλός άνθρωπος. Κι ας έχει συγγράψει 107 βιβλία και 473 άρθρα, στα ελληνικά και σε πολλές άλλες γλώσσες. Κι ας έχει βραβεία, ακαδημαϊκές και άλλες τιμές που συνιστούν έναν μακροσκελή κατάλογο. Δεν είναι λίγο να είναι Εταίρος σε πολλές Ακαδημίες και Ινστιτούτα μεγάλων χωρών, Επίτιμος Διδάκτωρ σε σπουδαία Πανεπιστήμια του κόσμου. Ναι, είναι απλός, αλλά η απλότητά του αυτή κρύβει έναν τεράστιο αμητό γνώσεων και σοφίας.

Ανέσκαψε τη Σαλαμίνα από το 1952 μέχρι το 1973 και έφερε στο φως τους «βασιλικούς» τάφους, το θέατρο και άλλους θησαυρούς. Ανασκαφές όμως, διενήργησε και σε άλλα μέρη της Κύπρου. Η Σαλαμίνα, ο μεγάλος του έρωτας, από το 1974 βρίσκεται στο σκοτάδι της κατοχής. Φανταστείτε τι πόνο θα του προξενούσε μια επίσκεψη στα αγαπημένα αυτά μέρη που για είκοσι ολόκληρα χρόνια μελετούσε, ονειρευόταν και ανέσκαπτε. Τι πόνο θα του προξενούσε μια επίσκεψη στο γειτονικό της Σαλαμίνας χωριό του, το Τρίκωμο. Έκανε όμως την υπέρβαση και επισκέφτηκε και τα δύο μέρη. Τις εντυπώσεις του από τις επισκέψεις του τις συγκέντρωσε σε ένα όμορφο βιβλίο των εκδόσεων Εν Τύποις∙ ένα συμπλήρωμα των Απομνημονευμάτων του. 

Ο Κώστας Σερέζης, παρουσίασε όπως είπαμε το βιβλίο και θέλοντας, ακόμα, να δώσει συνέχεια στην επιθυμία που είχε εκφράσει στην επιστολή του ο Βάσος Καραγιώργης, να μη περάσει στη λήθη η ομιλία του, πέτυχε να την σώσει σε ένα πολύ καλαίσθητο βιβλίο, προτάσσοντας μια εισαγωγή δέκα σελίδων στην οποία περιγράφει πώς γνώρισε τον Καραγιώργη και το έργο του∙ μια γνωριμία με βάθος μεγαλύτερο των έξι δεκαετιών. Στον επίλογο επεξηγεί γιατί προχώρησε στην έκδοση, στη συνέχεια μας δίνει εργοβιογραφικά στοιχεία για τον Καραγιώργη και τέλος παραθέτει σε δέκα σελίδες πολύ χρήσιμες σημειώσεις ‒ για πράγματα που συνήθως δεν γνωρίζουμε και χωρίς τις σημειώσεις δεν θα μαθαίναμε ποτέ. Το θαυμάσιο βιβλίο του, με πολλές έγχρωμες εικόνες έχει έκταση 56 σελίδων, είναι τυπωμένο σε εκλεκτό χαρτί velvet 150 gr. σε 700 αντίτυπα και η εκτύπωση ολοκληρώθηκε τον Φεβρουάριο του 2019.

 Ό,τι περάσει από τα χέρια του Σερέζη είναι έργο Τέχνης, βέβαια. Κλείνω αυτό το σημείωμα με τα ίδια τα λόγια του από το οπισθόφυλλο του βιβλίου: Οι προσωπικές εμπειρίες από την επί χρόνια παρακολούθηση της δραστηριότητας του ανθρώπου που έφερε στο φως πολλά και πολύτιμα στοιχεία από το αρχαίο παρελθόν της Κύπρου και η γνώση της πολύμορφης και συνεχούς απήχησης του έργου του, ανασκαφικού, συγγραφικού και διδακτικού, ανά τον κόσμο, συνέτειναν στη διαμόρφωση μιας αδρής σκιαγραφίας με προσωπικό ύφος, που αγγίζει με πρωτοτυπία και ειλικρίνεια, με εκτίμηση και αγάπη τον άνθρωπο, τον επιστήμονα και το έργο του.
###

10 Απρ 2019

ΜΕΛΙΣΣΕΣ ΚΑΙ ΣΦΗΚΕΣ




Νίκος Νικολάου-Χατζημιχαήλ
Μέλισσες και Σφήκες

Τα δεδομένα των διατρήσεων στο κοίτασμα «Γλαύκος» επιβεβαίωσε η εταιρεία-κολοσσός που διεξαγάγει τις έρευνες. Ραδιόφωνα και τηλεοπτικά κανάλια μεταδίδουν ακατάπαυστα την χαρμόσυνη είδηση και οι αναλύσεις στις εφημερίδες και στα παράθυρα άρχισαν να φουντώνουν. Πολλοί έχουν τρελαθεί από τη χαρά τους με τα νέα που ακούστηκαν: με τόσο φυσικό αέριο δεν χρειάζεται να δουλεύουμε πια, λένε. Πρώτα πρώτα, πολύ σύντομα θα λύσουμε το εθνικό μας πρόβλημα, κι ύστερα θα την αράξουμε στον καναπέ μας και δυο τρεις δούλοι γύρω μας, θα μας υπηρετούν. Άστε που και χωρίς το φυσικό αέριο, πάλι θα το λύναμε το πρόβλημά μας γιατί ο πολυχρονεμένος Ερντογάν έπιασε στενές φιλίες με τους Ρώσσους και αυτό, φυσικά δεν αρέσει στα Αμερικανάκια τα οποία χρειάζονται επειγόντως τη συμμαχία μας για να τους αντιμετωπίσουν. Ταυτίστηκαν τα συμφέροντά μας! Έτσι, λοιπόν, ούτε τα παιδιά μας θα έχουμε ανάγκη να σπουδάσουμε πια… ας παίζουν ποδόσφαιρο, ας κάνουν ταξίδια, ας κάνουν ό,τι τους κατέβει στο κεφάλι. Το μέλλον τους θα είναι εξασφαλισμένο. Το νησί μας θα γίνει η Νορβηγία της Μεσογείου. Τέλος σε όλα τα προβλήματα.

     Θεέ μου, λίγη βοήθεια ζητήσαμε, βέβαια, αλλά Εσύ μας την έστειλες απροσμέτρητη. Δεν είναι μόνο το φυσικό αέριο που μάζεψες στη γειτονιά μας, στον βυθό των θαλασσών μας, είναι και οι ευεργετικές βροχές που μας έστειλες. Ποιος θα το πίστευε πως στη χώρα της ανομβρίας θα ερχόταν εποχή που θα έβρεχε για πεντέξι μήνες ασταμάτητα και θα ξεχείλιζαν όλα τα φράγματα; Νομίζεις πως ξεχάσαμε την εποχή που κάναμε δεήσεις και περιζώναμε τις εκκλησίες για μια δυο βροχούλες όσο να φυτρώσουν λίγα σιτηρά; Όσο να ξεδιψάσουμε λίγο; Όχι δεν ξεχάσαμε αλλά τώρα σε παρακαλούμε να σταματήσεις τις βροχοπτώσεις γιατί άρχισαν να σκάνε οι δρόμοι από την πολυομβρία.

     Σε ευχαριστούμε Θεέ μου, μας τα έδωσες όλα τόσο πλουσιοπάροχα, δεν έχουμε λόγια πια. Εκτός από τα κοιτάσματα φυσικού αερίου, με τη φετινή Άνοιξη σκόρπισες στους αγρούς και αμέτρητα  κοιτάσματα γύρεως για τις μέλισσες. Τέτοιο ξέσπασμα της φύσης δεν ξανάδαμε. Έχουν ανθίσει και οι πέτρες. Οι μέλισσες έχουν ήδη πιάσει δουλειά. Δεν ξεκουράζονται ούτε Κυριακή, ούτε γιορτή, ούτε σχόλη. Εργάζονται ακατάπαυστα, ίσως δεν την περίμεναν κι αυτές μια τέτοια ευλογία. Ξέρω από μέλισσες γιατί είχαμε πάντα μερικές κυψέλες στο σπίτι, που μας πρόσφεραν το ολόγλυκο μέλι τους, το αποτέλεσμα τής ακούραστης εργασίας τους για έναν ολόκληρο χρόνο. Μικρός, καθόμουν με τις ώρες και σκότωνα τις σφήκες, που έκαναν επιθέσεις και τις άρπαζαν. Κάποτε όμως, άρπαζαν κι αυτές καμιά σφήκα και την εξουδετέρωναν. Δεν έχω προσέξει ποτέ μου σε ανθρώπους τέτοιο αλτρουισμό. Ήταν πολύ τολμηρές, έπεφταν όλες μαζί επάνω της με αυτοθυσία και μέσα σε δευτερόλεπτα η σφήκα υπέκυπτε από ασφυξία.

     Στην κοινωνία των μελισσών δεν υπάρχουν μέλισσες κλέφτρες. Δεν υπάρχουν μέλισσες διεφθαρμένες. Κι αυτοί ακόμα οι τεμπέληδες κηφήνες είναι χρήσιμοι και ζούνε όσο χρειάζεται. Δεν υπάρχουν μέλισσες που αγωνίζονται για την καρέκλα. Δεν υπάρχουν μέλισσες που ζουν με επιδόματα. Υπάρχουν μόνο μέλισσες που εργάζονται υποδειγματικά για έναν σκοπό και τον επιτυγχάνουν πάντα! Οι επιστήμονες, μάλιστα, έχουν αποδείξει με πειράματα ότι οι μέλισσες έχουν εγκέφαλο που δουλεύει!

Δεν γνωρίζω αν εμείς θα πάρουμε παράδειγμα καμιά φορά από τις μέλισσες. Αν δεν μπορέσουμε, τότε άδικα μας έδωσες, Θεέ μου, αυτό τον τόπο με τα «αεράτα» κοιτάσματά του, αυτό τον Παράδεισο στον οποίο ζούμε. Ο δικός μας εγκέφαλος δουλεύει άραγε; Εμείς θα πάρουμε παράδειγμα; Όχι για τίποτε άλλο∙ μόνο και μόνο γιατί οι γειτονικές "σφήκες" της Μεσογείου έχουν παρα-αγριέψει!