30 Σεπ 2017

Η ΞΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

[Γ. Πολ. Γεωργίου, Κάποια μέρα θα γυρίσει ο τροχός, λεπτ.]

«Ή ζωγραφική δεν είναι για να στολίζει διαμερίσματα· είναι ένα πολεμικό εργαλείο για επίθεση και για άμυνα ενάντια στο σκοτάδι». ΠΙΚΑΣΟ
"Η Ξαναγέννηση της Κύπρου"
- ένα νέο κράτος γεννιέται
  σύνθεση του ζωγράφου μας
 Γ ΠΟΛ. ΓΕΩΡΓΙΟΥ

του 
Νίκου Νικολάου -Χατζημιχαήλ
 [ο Φιλελεύθερος, επιφυλλίδα της Δευτέρας, 10 Μαρτίου 1986, σ.1]  

Γ.Πολ.Γεωργίου: "Η ξαναγέννηση της Κύπρου"

Χαρμόσυνος ο ήχος της καμπά­νας. Δεκαεφτά Απριλίου 1960 και οι Έλληνες της Κύπρου γιορτά­ζουν την πρώτη ελεύθερη Ανά­σταση. Αισθήματα χαράς, νίκης και αισιοδοξίας. Τόσοι αγώνες, τόσες θυσίες δεν πήγαν χαμένα. Το μικρό νησί αποκτά την αξιοπρέ­πεια και την Ελευθερία του. Καινούριες προοπτικές ανοίγονται πια για τον κυπριακό λαό ...

Τις ίδιες μέρες, στο εργαστήρι του στην Αμμόχωστο, ένας μο­ναχικός ζωγράφος, βάζει τις τε­λευταίες πινελιές σε μια σύνθεσή του, και στις 23 Απριλίου, ημέρα της ονομαστι­κής του εορτής υπογράφει τον πίνακα. Γ. Πολ. Γεωργίου: «Η ξαναγέν­νηση της Κύπρου». 

Γ.Πολ.Γ.: ζευγάρι Τούρκων 


Ένα νέο κράτος γεννιέται, κοντά στα τόσα άλλα του κόσμου, από το σταυρό της αγάπης και του μαρτυρίου (σημ.1) ανάμεσα σ’ ερείπια ελληνικά, βυζαντινά, γοτθικά και ό,τι άλλο έχει απομείνει από αχρονολόγητες περασμένες κατοχές για τους Έλλη­νες και τους Τούρκους της Κύπρου, με τη βοήθεια και τις μαγικές φωνές τριών ξένων πρωθυπουργών (σημ.2) ....

Κατά τον χάρτη της εγκαθίδρυσης οι Έλληνες τραβούν το δρόμο τους και οι Τούρκοι τον δικό τους χωρίς καμιά ελπίδα να συμπεθερέψουν κάτω από την κοινόχρηστη σημαία τους.

Δεξιά ένα τούρκικο ζευγάρι αργοκινείται νανουρισμέ­νο απ’ τη φωνή του μιναρέ. Αριστερά μια εγκυμονούσα Ελληνίδα χωρική παραγέρνει πάνω στον άντρα της και αφέντη της. Εκείνος με υψωμένο τ’ ανοικτό του χέρι κοιτάζει τον ουρανό.

Και στρατιωτικά κλιμάκια από την Ελλάδα και την Τουρκία θα περιπολούν μέρα και νύκτα για κάθε ενδεχόμενο. Κοντά ο κυπριακός στρατός θα παρελαύνει σε κάθε γιορτή της δημοκρατίας.

Κάποια μέρα -τώρα έχει πια οριστεί η δεκάτη έκτη Αυγούστου- οι Βρετανοί θα κατεβάσουν τη σημαία τους από το κυβερνείο και θ’ αποτραβηχτούν στις κυρίαρχες βάσεις τους αφήνοντας (σημ.3) εδώ κι εκεί δούρειους ίππους για να μας θυμίζουν το πέρασμά τους. Τότε η σημαία της δημοκρατίας που δεν είναι μπλε και άσπρο ούτε κόκκινο θα κυματίσει στο γαλάζιο ουρανό (*).




Γ.Πολ.Γ.,λεπτ. από έργο του 
Η κεντρική τριγωνική σύνθεση και τα δύο ορθογώνια αριστερά και δεξιά. είναι τα βασικά μέρη από τα οποία αποτελείται ο πίνα­κας. Από τον συμβολικό σταυρό, ξεπετιέται μια αρχαϊκή Αφροδίτη - η Κύπρος - και τη γέννηση συμπληρώνουν οι δύο ταύροι (ανα­φορά στη θεία Γέννηση), και οι τρεις ξένοι Πρωθυπουργοί που φαίνονται κοντά στον συμβολικό σταυρό. Είναι με τα μαγικά τους που γεννιέται το καινούριο κράτος. Και κατά το χάρτη της εγ­καθίδρυσης, οι Έλληνες θα τραβήξουν τον δρόμο τους και οι Τούρκοι τον δικό τους, κάτω από την ίδια σημαία.

Και στρατιωτικά κλιμάκια από την Ελλάδα και την Τουρκία θα περιπολούν για κάθε ενδεχόμενο, ενώ ο ολιγάριθμος στρατός της Δημοκρατίας θα παρελαύ­νει.

Και την καθορισμένη ημε­ρομηνία, οι Βρετανοί υποστέλλουν τη σημαία τους από το Κυβερνείο, αποσυρόμενοι στις Κυρί­αρχες βάσεις τους αφή­νοντας δύο Δούρειους Ίπ­πους, ενώ η σημαία της Δημοκρατίας που δεν είναι ούτε μπλε και άσπρη ούτε κόκκινη κυματίζει.

Γ.Πολ.Γ.:ζευγάρι Ελλήνων
Μια εγκυμονούσα Ελληνίδα χωρική (αριστερά), ακουμπά το κεφάλι στον άντρα της. που έχει υψωμένο το χέρι στο γαλάζιο ουρανό και την (ελπίδα στην καρδιά πως «κάποια μέρα θα γυρίσει ο τροχός». Χαμηλά είναι η τεράστια αφύσικη πατούσα της γυναίκας. Συμβολίζει τις ρίζες, το δεσμό της με τη γη. Οι αρχαίες κολόνες, το κυπριακό σπίτι, ένα παλιό φα­νάρι, ο Δούρειος Ίππος και ο Έλ­ληνας στρατιώτης ολοκληρώ­νουν το μέρος αυτό της σύνθεσης. Στο άλλο μέρος είναι ένας Τούρκος στρατιώτης με τη σημαία του, ένας μιναρές, άλλος Δούρειος Ίπ­πος και ένα τούρκικο ζευγάρι που αργοκινείται νανουρισμένο από τη φωνή που ακούγεται από τον μιναρέ.

Δεν είναι τυχαίο που η σύνθε­ση αυτή του Γεωργίου έχει τις αναλογίες της Γκέρνικα» του Πικάσο. (Σύνθεση και περιεχόμενο).

Ο Πικάσο μας φανέρωσε όλη την παραφροσύνη που υπάρχει στον κόσμο και όλη τη φρίκη του πολέμου.

Ο Γεωργίου με τη «Ξαναγέννηση της Κύπρου» μας έδειξε το συγκλονισμό και τη συντριβή του από τη μοίρα της μικρής του πα­τρίδας.

Η Τέχνη του Γεωργίου είναι αληθινή, όπως αληθινή είναι και η «Ξαναγέννηση της Κύπρου». Βρίσκεται όμως, «εγκλωβισμένη» στην Αμμόχωστο μαζί με πολλά έργα του και τίποτα δεν γνωρί­ζουμε για την τύχη τους.

Ωστόσο, η μικρή του πατρίδα ζει. Ζει γιατί μια πλατιά πατούσα αγκαλιάζει στέρεα τη γη με ρίζες βαθιά στο χώμα κι ένα πλατύ χέ­ρι υψώνεται στον ουρανό. Και εί­ναι γι αυτό που δεν χάνουμε τις ελπίδες μας.

Θα έρθει κάποτε η στιγμή που τα καραβάκια του Γεωργίου θ’ αρμε­νίσουν σε ειρηνικό πέλαγος με ανοικτά τα άσπρα τους πανιά. 

  
(*) επεξηγημα­τικό κείμενο του ζωγράφου.
  
1  Ο συμβολικός σταυρός παρμένος από κάποια νεολιθική πέτρινη μορφή, κάπου του 3500-3000 π.Χ.. Κυπριακό Μουσείο.
2  Οι ταύροι παρμένοι από μυκηναϊκές γήινες μορφές κάπου 1400-1200 π.Χ.. Κυπριακό Μουσείο.
3  Οι δούρειοι ίπποι από το Κυπριακό Μουσείο, μορφές από πηλό.

 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
1. Η «Ξαναγέννηση της Κύ­πρου» ζωγραφίστηκε το 1960 (23.4.60) και έχει διαστάσεις 180x90 εκ. Πρωτοπαρουσιά­στηκε στην εφημερίδα Observer του Λονδίνου την Κυριακή 10 Ιουλίου 1960, με αναφορά από τον Peregrine. Παρουσιάστηκε στην εφημερίδα Times of Cyprus στις 24 Ιουλίου 1960, με επεξη­γηματικό κείμενο του ζωγράφου και μετά στο περιοδικό «Καιροί της Κύπρου», τ. 96, 12 Αυγού­στου 1960. Αργότερα παρουσιά­στηκε και στο αφιέρωμα που έκανε στο ζωγράφο το περιοδικό «Κύκλος», τ. 14-16, Μάρτης-Αύ­γουστος 1982. Το έργο έμεινε στην Αμμόχωστο, δεν γνωρίζουμε για την τύχη του.  


Πικασό: Γκερνίκα


2. Ο Πικασό είχε κάνει πάρα πολλά σχέδια και προσχέδια πριν δώσει την «Γκερνίκα», μα και ο Γεωργίου έκανε πάρα πολλά για τη «Ξαναγέννηση της Κύπρου» όπως έκανε και για τις άλλες μεγά­λες συνθέσεις του. Επισκεπτόταν συχνά το Κυπριακό Μουσείο και ζωγράφιζε αρχαία ειδώλια, μορ­φές και ό,τι άλλο τον ενδιέφερε. Εδώ μάλιστα έκανε και δύο ατο­μικές εκθέσεις. Όλα τα στοιχεία σχεδόν, που αποτελούν τον πίνα­κα υπάρχουν ως ολοκληρωμένοι πίνακες.





ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Ο Γ. Πολ. Γεωργίου γεννήθηκε στην Αμμόχωστο στις 22 Σεπτεμβρίου 1901. Σπούδασε Νομικά στο Λονδίνο και γύρισε στην Κύπρο το 1933. Εξάσκησε για λίγο το επάγγελμά του και με­τά δόθηκε στη ζωγραφική. Για πρώτη φορά έλαβε μέρος σε ομαδική έκθεση το 1941. Από το 1950 άρχισε να δείχνει τη δου­λειά του σε ατομικές εκθέσεις στην Κύπρο και στο εξωτερικό. Μετά το θάνατο της αυστριακής καταγωγής γυναίκας του Τρούντης σταμάτησε να ζωγραφίζει και πέ­θανε λίγα χρόνια αργότερα (2.8.1972) στην Αμμόχωστο. Έργα του βρίσκονται στην Ιερά Αρχιεπισκοπή Κύπρου, στην Κρατική Συλλογή Έργων Σύγχρονης Τέχνης του Υπουργείου Παιδείας της Κύπρου, στο Αυτο­κρατορικό Μουσείο Πολέμου στο Λονδίνο, καθώς και σε ιδιωτικές συλλογές, όπως της Βασίλισσας της Ολλανδίας, του Sir Wiston Churchill, του Δ. Ζ. Πιερίδη και άλλων. Δέκα χρόνια μετά τον θά­νατό του, διοργανώθηκε η πρώτη αναδρομική έκθεση έργων του στη Λευκωσία, από το περιοδικό ο κύκλος και τη Μορφωτική Υπηρεσία του Υπουργείου Παιδείας.



21 Σεπ 2017

ΑΚΤΗ 112, ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2017


ΑΚΤΗ
[τεύχος 112, Φθινόπωρο 2017]

Οσονούπω, θα αρχίσει να συναντά τους συνδρομητές του το νέο τεύχος της ΑΚΤΗΣ με αριθμό 112 ...σχεδόν αφιέρωμα.
...δεν έχω παρά να ευχαριστήσω τον φίλο Νίκο Ορφανίδη, που συνεχίζει να κρατά στη ζωή, παρά τις τόσες δυσκολίες, το περιοδικό, και τον άριστο φιλόλογο Γιώργο Μύαρη [George Miaris], για την εξαιρετική ανθολόγησή των ποιημάτων μου, για το ΕΛΛΗΝΟΜΟΥΣΕΙΟΝ του τεύχους.
Δημοσιεύονται, ακόμα, πολλά ολοσέλιδα σχέδια, χαρακτικά και πίνακές μου, καθώς και τρία κείμενα για τη δουλειά μου. ανάμεσα σε πολλά αξιόλογα κείμενα, των εκλεκτών συνεργατών του: του Κρεσέντσιο Σαντζίλιο, του Rafaelle Piazza, και του φίλου Στέλιος Παπαντωνίου. Πιο κάτω τα τρία κείμενα:





Κρεσέντσιο Σαντζίλιο
Εἰσαγωγὴ
στὴ δίγλωσση ἔκδοση Isolamara, των εκδόσεων Fermenti, Ρώμη 2016
τῶν ποιητικῶν συλλογῶν
Διθαλάσσου (I Due Mari) καὶ Πικρόλιθος (Pietramara)
τοῦ Νίκου Νικολάου-Χατζημιχαήλ

Διαβάζοντας τὶς δυὸ ποιητικὲς συλλογὲς τοῦ Νίκου Νικολάου-Χατζημιχαήλ, ποὺ παρουσιάζονται ἐδῶ μεταφρασμένες, ἡ πιὸ καθαρὴ ἐντύπωση, ἢ μᾶλλον βεβαιότητα, ποὺ εἰσπράττεται ἀπ᾿ αὐτὲς εἶναι ὅτι βρισκόμαστε μπροστὰ σὲ ἕναν δημιουργὸ οὐσιαστικοῦ λυρικοῦ διαμετρήματος καὶ μαζὶ ἄμεσου περιγραφικοῦ ρεαλισμοῦ, δυὸ ἰδιοτήτων ποὺ ἐδῶ συνδυάζονται σοφὰ σὲ μιὰν ἀτμόσφαιρα τρυφερῆς νοσταλγίας καὶ συγκρατημένου πάθους.
Ὡστόσο, καὶ πέρα ἀπὸ μιὰ τέτοια διαπίστωση, τὴν ὁποία θὰ ἐξετάσω στὴ συνέχεια, ἡ γνώμη μου εἶναι ὅτι, ὅσον ἀφορᾶ στὴν προαναφερθείσα ποιητικὴ δημιουργία, οὐσιαστικῶς καὶ ἀσφαλῶς δὲν πρόκειται γιὰ δυὸ ποιητικὲς συλλογὲς πραγματικὰ ξεχωριστὲς μεταξύ τους καὶ ἐντελῶς διακριτές, μέσῳ μιᾶς ἐγκεφαλικῆς ἔμπνευσης καὶ παραστατικῆς γεωμετρικότητας καὶ χωρὶς ἀμοιβαίους δεσμοὺς ἐπαφῆς μεταξύ τους.  Ἀλλὰ πιὸ πολὺ ὅτι πρόκειται γιὰ δυὸ ποιητικὰ ἔργα ὀργανικῶς ἐπικοινωνοῦντα μεταξύ τους, διαρθρωμένα σὲ στροφές (τὶς ἐπὶ μέρους συνθέσεις), τὸ καθένα ἀπὸ τὰ ὁποῖα εἰσδύει ὀσμωτικῶς στὸ ἄλλο, ὄντας ἀμοιβαίως ἑνωμένα μὲ μιὰν ἑνοποιούσα σκέψη καὶ μιὰν ἑνιαία δημιουργικὴ πνευματικὴ διαδικασία.
Ὑπάρχει ὡς ἐκ τούτου μιὰ ἀκριβὴς ἐσωτερικὴ συνοχή, ἡ ὁποία διατρέχει καὶ συνδέει τὴ διπλὴ ποιητικὴ δομή, διαρθρώνοντας μ᾿ αὐτὴν τὴ σταθερότητα τοῦ στοχασμοῦ καὶ ἀποδίδοντας σὲ κάθε ἐπὶ μέρους ποίημα τὸν χαρακτήρα καὶ τὸ ἀπαραίτητο ὑπόστρωμα στὸ ψηφιδωτὸ σύνολο τῶν δυὸ ποιητικῶν συνθέσεων.
Μὲ αὐτὸ τὸ δεδομένο, μέσα στὸ πανόραμα τῆς σύγχρονης κυπριακῆς ποίησης, ὁ Νίκος Νικολάου-Χατζημιχαὴλ εἶναι ἀσφαλῶς ἕνας ἀπὸ τοὺς περισσότερο ἀλγοῦντες ὑμνωδοὺς τῆς πατρίδας του, τῆς βιαίως ἐξαρθρωμένης καὶ βιαίως ἀποσπασμένης ἀπ᾿ αὐτὸν ἀπὸ τὸ 1974 ὡς σήμερα, καὶ μὲ τὸν πολὺ μεγάλο κίνδυνο ἀπὸ τώρα καὶ στὸ ἑξῆς νὰ καταστεῖ ὁριστικῶς χαμένη. Ὁ λόγος του εἶναι ἤρεμος καὶ ὅμως σπαρακτικός, στὸν τόνο ἑνὸς νόστου διαβρωτικοῦ, καὶ γιὰ τοῦτο καταπληγωμένος ἀπὸ καθημαγμένα σημάδια βάρβαρης ὠμότητας, τὴν ὁποία ξέρει καλὰ μόνο ἐκεῖνος ποὺ τὴν ὑπέστη καὶ ποὺ ὁ ξένος δὲν μπορεῖ νὰ τὴ φανταστεῖ. Ὑπαινιγμοὶ καὶ μεταφορές, συνεκδοχές, ὑπερβατὰ καὶ ἀναφορὲς βοηθοῦν νὰ ἀφηγηθεῖ καίριες στιγμὲς ὁλοκαυτωμάτων της ἱστορίας τῆς Κύπρου στὴν εἰκοσαετία ἀπὸ τὸ 1955 ὡς τὸ 1974.
Ὁ Νικολάου-Χατζημιχαὴλ κατάγεται ἀπὸ ἐκείνη τὴ λωρίδα γῆς ποὺ μοιάζει μὲ δάχτυλο προτεταμένο πρὸς τὴ Συρία, ὀνομαζόμενη Καρπασία, τὴν ὁποία οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες εἶχαν παρονομάσει βοὸς οὐράν, οὐρὰ τοῦ βοδιοῦ.
Ἡ ζωή του διαβαίνει ἀνάμεσα στὴν Καρπασία καὶ στὴν Ἀμμόχωστο, τὴν ὁποία οἱ δυτικοὶ ὀνομάζουν Φαμαγκούστα.  Καὶ οἱ δυό, ἀπὸ τὸν Αὔγουστο τοῦ 1974, ἀποτελοῦν μέρος τοῦ 37% τοῦ ἐδάφους τῆς Κύπρου ποὺ βρίσκεται κάτω ἀπὸ τουρκικὴ κατοχή. Ὑπάρχει ὡστόσο μιὰ διαφορὰ ἀνάμεσα στὶς δυό: στὴ χερσόνησο τῆς Καρπασίας παραμένει ἀκόμα ἕνας ἀριθμὸς ἑλληνοκυπρίων παγιδευμένων, ὑπολείμματα, θὰ μποροῦσα νὰ πῶ, μιᾶς τουρκικῆς πολιτικῆς ἀποφασιστικῶς γενοκτονικῆς, τὴν ὁποία ἡ ἐγκληματικὴ ἀδιαφορία τῆς διεθνοῦς κοινότητας τὴν ἀφήνει συνεχῶς ἀτιμώρητη, μολονότι τὴν ἀντιμετωπίζει ὡς ἕνα καταφανὲς ἔγκλημα κατὰ τῆς ἀνθρωπότητας, καταδικασθὲν ἀπὸ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη καὶ τὶς σωστὲς νομοθεσίες τοῦ κόσμου.
Σ᾿ αὐτὴ τὴν Ἀχαιῶν Ἀκτή, ποδοπατημένη ἀπὸ τὴν τουρκικὴ στρατιωτικὴ μπότα, ζοῦν φυλακισμένοι οἱ ἐπιζήσαντες τῆς ἐθνοκάθαρσης, ποὺ ἐκτελέστηκε ἀπὸ τὸν Ἐτζεβὶτ ἀπὸ τὸ 1974 καὶ μετά.  Ἀποτελοῦν τὴν πατρίδα ποὺ ἀφανίζεται, τὴν ἱστορία ποὺ χάνεται, τὴν ἑλληνικότητα ποὺ ξεφτίζει.
Ἔχει λεχθεῖ (ἀπὸ τὸν Θ. Πυλαρινό) ὅτι τὰ ποιήματα τοῦ Νικολάου-Χατζημιχαὴλ εἶναι ἕνας ὕμνος καὶ θρῆνος γι᾿ αὐτὴν τὴν χαμένη γενέθλια γῆ, μὲ τὶς τελευταῖες της εἰκόνες μιᾶς ἀλησμόνητης ἑλληνικῆς-κυπριακῆς ἐποχῆς, καὶ πραγματικὰ αὐτὸς ὁ πολύτιμος ἀπὸ τὰ ἀρχαῖα χρόνια τόπος, ἀνάμεσα σὲ δυὸ θάλασσες, διθάλασσος, ἀντιπροσωπεύει καὶ τώρα τὴν ἴδια μυθολογία τῆς ὅλης πατρίδας, τὴ γεμάτη φόβο καὶ τελικὴ τώρα ἐξιδανίκευση ἑνὸς τοπίου καὶ ἑνὸς κόσμου, ποὺ ὁ πόθος γι᾿ αὐτὰ τυραννεῖ ἀκόμα τὴν ψυχὴ καὶ διαπερνᾶ τὴ μνήμη.
Τὸ χαρισματικὸ καρπασίτικο πανόραμα διαστέλλεται σὲ ἕνα σύμπαν ποὺ δεσπόζει συμπαγὲς καὶ ὅπου φέγγουν οἰκεῖα πρόσωπα, εἰκόνες τῆς παιδικῆς ἡλικίας, ὀπτασίες περασμένης εὐτυχίας,
             ἀνάμεσα σὲ θάλασσες ποὺ ματώνουν
καὶ ὅλο αὐτὸ μέσα ἀπὸ τὸ πρίσμα τῆς ἀσθμαίνουσας ἐλπίδας γιὰ ἀναγέννηση καὶ ἐπανάκτηση τῶν δικαιωμάτων τῆς ζωῆς ποὺ ἀφανίστηκε μὲ τὴ βία:
            περιμένουμε τὴ στιγμὴ
            ποὺ τὰ πουλιὰ θὰ ἀνοίξουν πάλι τὰ φτερά τους.
Ὑπάρχει μέσα στὴν ποιητικὴ πράξη τοῦ Νικολάου-Χατζημιχαὴλ ἕνα συμβολικὸ στοιχεῖο ταυτοποιητικοῦ ἰδεολογικοῦ περιεχομένου: ἡ πέτρα, ὁ ἐλάχιστος κοινὸς παρονομαστὴς μιᾶς ὀντότητας ὑλικῆς καὶ ἰδανικῆς, φυσικῆς καὶ πνευματικῆς, ἱστορικῆς καὶ ἐνδεχόμενης: τῆς Πατρίδας!
Ὁ ποιητὴς κουβαλᾶ μαζί του, σφίγγει μέσα στὸ χέρι του πάντα τὴν πέτρα, τὸν πι-κρόλιθο”, τὴν  “πικρὴ πατρίδα
            περπατῶ μὲ μιὰ πέτρα στὸ χέρι
σὲ ἕνα ταξίδι εὐλαβοῦς ἀποδοχῆς τῆς πατρίδας, μαζὶ ὅμως καὶ τῆς προσωπικῆς αὐ-τογνωσίας μέσῳ τῆς ἴδιας τῆς πατρίδας καὶ γιὰ τὴν πατρίδα.
Καὶ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι, μὲ ὁποιοδήποτε τρόπο, ἡ πατρικὴ γῆ, μὲ ὅλα τὰ συναισθηματικά, ἀνθρωπολογικά, ἐμπειρικὰ καὶ ὑπαρξιακὰ συστατικά της, ἀποτελεῖ ἕνα ἀναπόσπαστο κομμάτι ἐμᾶς τῶν ἴδιων. Ἐδῶ ὅμως ὁ ποιητής, ὑπερβαίνοντας τὶς συνηθισμένες συμβάσεις τῆς γενικότητας, παρενείρει μέσα στὴν πέτρα τὴ δική του μοναδική, ἐντελῶς προσωπικὴ καὶ ἀποκλειστικὴ ὁδοιπορικὴ πληρότητα μέσα στὴ ζωντανὴ μυθολογία μιᾶς πατρίδας, ποὺ τὸν ἀνεβάζει, τὸν κάνει νὰ ὑποφέρει, τοῦ προσφέρει ἐλπίδα καὶ ἀπελπισία, τόσο, ποὺ ἐκεῖνος τελικῶς νὰ τὴ σωματοποιεῖ, νὰ νιώθει τοὺς παλμοὺς τῶν διεσπαρμένων μελῶν της, τοὺς χτύπους τῆς θυσιασμένης καρδιᾶς της: καὶ δὲν τοῦ εἶναι πιὰ ἀρκετὸ νὰ τὴν κουβαλᾶ στὸ χέρι, μὲ στοργὴ καὶ ἀγωνία, ἀλλὰ πάει πιὸ πέρα, ἀποδίδοντάς της δυνάμεις ἀποτρεπτικὲς
              μιὰ φέτα ἀπ᾿ τὴν πέτρa
             φυλαχτὸ στὸν λαιμό μου κρεμῶ
μέσα στὴν ἀγωνία τῆς γῆς ἀνάμεσα στὶς δυὸ θάλασσες καὶ τὸ ἀμείωτο ψυχικό της βάρος μέσα στὴν ἀγωνιώδη ἀναμονὴ ἑνὸς πάθους ἀθεράπευτου καὶ καταλυτικοῦ.
Καὶ εἶναι ἴσως ὑπ᾿ αὐτὴ τὴν ἔννοια, πού, ἀντιστρέφοντας τοὺς ὅρους, τὰ βότσαλα καὶ οἱ πέτρες καὶ ἡ πέτρα τοῦ ποιητῆ γίνονται ποιήματα, ἡ Κύπρος γίνεται ποίηση καὶ εἶναι μ᾿ αὐτὸ τὸ πνεῦμα ποὺ ἡ ποίηση στὴν Κύπρο εἶναι παντοῦ καὶ ἡ Κύπρος εἶναι, μὲ βεβαιότητα, ἡ χώρα τῆς Εὐρώπης μὲ τὴ μεγαλύτερη πυκνότητα ποιητῶν ἀναλόγως πρὸς τὸν πληθυσμό της.
Κι ἔπειτα εἶναι ἡ Ἀμμόχωστος, ἡ ἀγαπημένη ὅλων τῶν Κυπρίων, φτάνει νὰ προφέρουν τὸ ὄνομά της, ἡ περίκλειστη πόλη, τώρα μέσα στὴ φασματική της γεμάτη μνῆμες μαρτυρία, ἡ ὁποία ταλαιπωρεῖ τὴ ζωὴ καὶ τὴν ἱστορία τῆς Κύπρου, μιὰ πόλη προορισμένη νὰ εἶναι μοιραία ἤδη ἀπὸ τὸ 1571, ἀκόμα καὶ πολὺ πιὸ πρίν, μὰ πιὸ πολὺ μετὰ τὸ 1974.
Πόλη σύμβολο (μαζὶ μὲ τὴν Κερύνεια στὸν βορρά), ὅπου φανερώνεται καὶ τελειοῦται ἡ θυσία τοῦ ἀνθρώπου τῆς Κύπρου, σὲ συνδυασμὸ μὲ τὸ διαχρονικὸ βάρος τῆς προδοσίας, μιὰ πληγὴ ποὺ μέσα στοὺς αἰῶνες παραμένει ἀνοιχτή στὸ σῶμα τῆς γλυκείας χώρας Κύπρου.
Ἰδού, ἡ θυσία, μιὰ λέξη τῆς ὁποίας οἱ Κύπριοι ἔχουν μεγάλη πείρα καὶ ἀσφαλῶς δὲν εἶναι δυνατὸ νὰ σκέφτεται κάποιος τὸ νόημα τῆς θυσίας χωρίς, ἐξ αἰτίας ὀδυνηρῶν αὐτοματισμῶν, νὰ ξαναφέρνει ἀμέσως στὸν νοῦ τὶς μνῆμες τῆς τραγικῆς καὶ ἡρωϊκῆς πάλης ἐναντίον τῆς ἀγγλικῆς ἀποικιοκρατίας, στὴ διάρκεια τῆς ὁποίας, ἀπέναντι στὴ μεγάλη καὶ ἐπίμονη δίψα γιὰ ἐλευθερία καὶ ἀνεξαρτησία τῶν Κυπρίων ὑψώθηκε ἡ πιὸ ἀπάνθρωπη καὶ αἱμοσταγὴς ἀντίδραση τῶν Βρεττανῶν.
Ὁ Γρηγόρης Αὐξεντίου καὶ ὁ Κυριάκος Μάτσης εἶναι, ἀνάμεσα στοὺς πολλούς, οἱ δυὸ πιὸ ἐμβληματικὲς μορφὲς ποὺ καταυγάζουν τὸ ἐπαναστατικὸ τοπίο, τοῦ προσδίδουν ἀξιοπρέπεια δόξας καὶ μαζὶ στιγματίζουν τὴν ἀντιϊστορικὴ καὶ ἀπάνθρωπη καταπιεστικὴ ἰσχυρογνωμοσύνη τῶν κατακτητῶν ἀπὸ τὴν Ἀλβιόνα:
            μιὰ σκήτη μυστικὴ στὴ γῆ ἔχω σκάψει
           ἀπὸ πέτρα σκληρή.
Ξανὰ λοιπὸν ἡ πέτρα, ὅλη ἡ Κύπρος ἔγκλειστη στὴν πέτρα τοῦ σπηλαίου, καὶ
            κλαίω, γελῶ, τραγουδῶ, σιωπῶ
            γιὰ τὸν τόπο μου ὀνειρεύομαι κι ἀκούω τ᾿ ἀηδόνι.
Καὶ βρίσκεται ἐδῶ ἔγκλειστη ἡ γήϊνη παρουσία τοῦ πρώτου, ἐνῶ
           τραγούδι γλυκὸ τραγουδῶ 
           καὶ ποτὲ μὰ ποτὲ δὲν σταματῶ
γιατὶ
            λεύτερος εἶμαι, λεύτερος εἶμαι,
           ἔλα ἂν μπορεῖς νὰ μὲ πιάσεις
θυμίζει ὁ δεύτερος, ἀφοῦ ἕνας ὁλόκληρος λαὸς ἀναλαμβάνει, ὡς μαρτυρία τῆς θυσίας του καὶ τῆς κτηνωδίας τῶν ἐχθρῶν, μιὰ πράξη ἐνσυνείδητης ἄρνησης τῆς ἀτέρμονης διαδοχικῆς ὑποταγῆς σὲ ξένες ἐξουσίες, ὅπως αὐτὲς ποὺ ἔζησε ὁ κυπριακὸς λαὸς μέσα στὴ πολυχιλιόχρονη ὕπαρξή του.
Καὶ ὁ θυσιαζόμενος ἥρωας ἀφήνει τὰ ἴχνη τῆς ζωῆς του καὶ τοῦ θανάτου του πάνω στὴν πέτρα, πάνω σὲ ὅλη τὴν Κύπρο, τὴν ὁποία κρατεῖ σφιχτὰ στὸ χέρι, πορευόμενος μαζί της στὴν αἰωνιότητα:
           στὴν πέτρα μου ἀφήνω 
          ἕνα κόκκινο σημάδι ἀπὸ αἷμα
ποὺ εἶναι ἡ ἴδια ἐκείνη πέτρα, ποὺ μέσα στὸ ἄλλο χέρι παρουσιάζεται σὰν παντιέρα θάρρους καὶ ἀνδρείας:
           θὰ βγῶ μὲ μιὰ πέτρα στὸ χέρι
ἐπειδὴ εἶναι ὁλόκληρη ἡ πατρίδα ποὺ ἀντικρύζει τὸ πεπρωμένο της καὶ μέσα στὴ μοίρα τοῦ θανάτου της δημιουργεῖ τὶς προϋποθέσεις τῆς αἰώνιας ἔξαρσής της, ἑνώνοντας σὲ ἕνα μόνο βωμὸ θριάμβου ὅλους τοὺς μάρτυρες τῆς ἐλευθερίας τοῦ νησιοῦ, χρυσοπράσινου φύλλου ριγμένου στὸ πέλαγο.
Ὅμως ἡ ἑλληνικὴ ψυχὴ τῆς Κύπρου δὲν μπορεῖ οὔτε καὶ τὴ γέννησή της ἀπὸ τὴ θάλασσα νὰ ξεχάσει, τοὺς δεσμοὺς αἵματος μὲ τὴ θάλασσα, ποὺ εἶναι καὶ οἱ δεσμοὶ τῆς ἀνθρώπινης περιπέτειας πάνω στὴ γῆ - μιὰ σχέση ἀτέρμονη, μεγάλης ἀξίας, ἡ ὁποία συμπλέκει τὴν ψυχὴ καὶ τὸ πνεῦμα, τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον, τὸ συναίσθημα καὶ τὴν αἴσθηση, ἀκόμα καὶ ὅταν
            ἦρθε ἔνα κῦμα ὅλο σκοτάδι
           ἀπὸ τὴν ἄλλη θάλασσα,
αὐτὸ τῶν ἀλλόδοξων εἰσβολέων, σκοτεινῶν μέσα στὸ θρησκευτικὸ καὶ φυλετικό τους μίσος.
Εἴτε εἶναι μιὰ σχεδία εἴτε εἶναι ἕνα πλοῖο, ὁ σκοπὸς εἶναι πάντα ὁ ἴδιος καὶ ἀναλλοίωτος: τὸ ταξίδι, τὸ καβαφικὸ ταξίδι τὸ γεμάτο ἐμπειρίες, τὸ ὁποῖο ὅμως γίνεται αὐτὸ καθ᾿ ἑαυτὸ μακρινὸ χωρὶς σκοπό. Καὶ ἐδῶ ὁ ποιητὴς εἶναι ὁ πιὸ εὐαίσθητος ἑρμηνευτὴς καὶ ἀφηγητής του.
Ἔτσι ἐκεῖνο ποὺ παρ᾿ ὅλα αὐτὰ σπρώχνει καὶ παρακινεῖ στὴν ἀναχώρηση, παρὰ τὶς κακοκαιρίες καὶ παρὰ τὸν ἄνεμο καὶ τὶς συντριβές, εἶναι νὰ εἶσαι πάντα ἕτοιμος γιὰ ἀναχώρηση, διακινδυνεύοντας ὀδυσσεϊκὰ πρὸς ἕνα ἄλλο πεπρωμένο, πάντοτε πρὸς ἕνα ἄλλο πεπρωμένο, μὲ ἐλπίδα καὶ φῶς, ἀκούοντας μόνο τοὺς χτύπους τῆς καρδιᾶς.
Καὶ εἶναι ἴσως αὐτὴ ἡ προοπτικὴ μιᾶς νέας καὶ ἀνακαινισμένης ζωῆς, καὶ γιὰ τοῦτο μὲ διάρκεια δίχως τέλος, ποὺ ἐμψυχώνει τὸ ἑλληνικὸ πνεῦμα, στὴν Ἑλλάδα ἢ στὴν Κύπρο ἢ παντοῦ, μὲ τὸ μάτι στραμμένο στὸν ὁρίζοντα τοῦ αὔριο, ἀλλὰ μὲ τὴν πατρίδα/πέτρα πάντοτε στὸ χέρι:
           τότε κι ἐγὼ φυλάγω τὴν πέτρα
           καὶ παίρνω στὰ χέρια μιὰ κώπη
γιατὶ βέβαια εἶναι ἀναγκαῖο νὰ ταξιδεύεις, δὲν εἶναι ὅμως ἀναγκαῖο νὰ ζεῖς (Πλούταρχος), ἀπὸ μιὰ στιγμὴ στὴν ἄλλη, ἀπὸ ἕνα σήμερα σὲ ἕνα ἄλλο σήμερα καὶ σ᾿ ἕνα ἄλλο αὔριο, ἀπὸ μιὰν αἰωνιότητα σὲ μιὰν ἄλλη, στὴν αἰωνιότητα ἑνὸς πνεύματος ποὺ ἀναγεννιέται, ποὺ ἀνανεώνεται, ποὺ θαυμάζει τὴν ἀπέραντη ζωὴ ὅπως τὰ πουλιὰ ποὺ ξέρουν τὴν αἰωνιότητα τοῦ ταξιδιοῦ καὶ τῆς ζωῆς μέσα στὸν ἄπειρο οὐρανό, πιστοὶ σύντροφοι στὸ ταξίδι.
Ἔτσι ὁ ποιητής, ὁ ὁποῖος εἶναι πολὺ εὐαίσθητος ἀπέναντι στὰ ὁράματα τῶν πουλιῶν καὶ καταλαβαίνει τὰ μυστικά τους καὶ τοὺς ὁρίζοντες, ὁ ποιητὴς ὁ ὁποῖος ταξιδεύει στὸν χρόνο καὶ μέσα στὴν καρδιὰ τῶν ἀνθρώπων, ποὺ ἔρχεται ἀπὸ κοντινὲς ἀκτὲς κι ἀπὸ μακρινὲς χῶρες
            γνωρίζει μόνο τὶς πέτρες
           γνωρίζει μόνο τὰ πουλιὰ
           γνωρίζει μόνο τὰ ταξίδια
ποὺ διατρέχουν τὴν ἱστορία καὶ τὶς ἱστορίες, τὶς πληγὲς καὶ τοὺς ἔρωτες, τὰ σώματα καὶ τοὺς θανάτους καὶ τέλος τοὺς χρόνους μέσα στὴν οἰκονομία τοῦ πρόσκαιρου καὶ τοῦ αἰώνιου, πορεύεται πέρα ἀπὸ τὸν πόνο καὶ τὴ φθορὰ τῆς ἀνθρώπινης κενοδοξίας καὶ ἀλαζονείας καὶ ταξιδεύει μὲ τὸ καράβι
           φορτωμένο ἐλπίδα
           μὲ τὸ καράβι φορτωμένο φῶς
γιατὶ ἡ ζωὴ πρέπει πάντα νὰ νικᾶ, καὶ νικᾶ πάντα, αἰώνιος Φοίνικας.
Ὑπ᾿ αὐτοὺς τοὺς ὅρους, ὁ Νίκος Νικολάου-Χατζημιχαὴλ δὲν εἶναι ὁ ποιητὴς τῶν ἀκατάληπτων ἑρμητικῶν καὶ/ἢ σουρρεαλιστικῶν ἀκροβασιῶν, ἀλλὰ ἕνας πραγματικὸς ποιητὴς λυρικῆς καθαρότητας καὶ δωρικῆς βραχυλογίας. Πειστικὸς καὶ ἀληθινός.
                                                                                               
Crescenzio  Sangiglio
(μετ.  Γ. Χατζηκωστῆς)

Isolamara (Πικρόνησος)
τοῦ
Rafaelle Piazza

Ὁ Νίκος Νικολάου Χατζημιχαὴλ γεννήθηκε στὸ Βασίλι τῆς Καρπασίας (Κύπρος). Ἀσκεῖ τὴν τέχνη τῆς ζωγραφικῆς μετέχοντας σὲ ἐπιτυχημένες ἀτομικὲς καὶ ὁμαδικὲς ἐκθέσεις. Ἔλαβε ἐνεργὸ μέρος στὴ σύνταξη τοῦ λογοτεχνικοῦ πε-ριοδικοῦ Ὁ Κύκλος.  Ἔχει στὸ ἐνεργητικό του βιβλία διηγημάτων καὶ ποίησης. Ποιητικές του συνθέσεις ἔχουν δημοσιευθεῖ σὲ λογοτεχνικὰ περιοδικὰ τῆς Κύπρου καὶ τῆς Ἑλλάδας.
Ἡ Isolamara (Πικρόνησος), ἡ ὁποία περιέχει ποιήματα παρμένα ἀπὸ τὴ συλλογὴ Διθαλάσσου (2012) καὶ Πικρόλιθος μὲ τὸν ὑπότιτλο Σημειώσεις σχεδίας (2014), περιλαμβάνει μιὰν εἰσαγωγὴ τοῦ Crescenzio Sangiglio. Ὁ κριτικὸς εἶναι καὶ ὁ μεταφραστὴς τῆς συλλογῆς, στὴν ὁποία εἶναι ἐντεταγμένο καὶ τὸ ἀρχικὸ ἑλληνικὸ κείμενο στὶς ἀπέναντι σελίδες. Πρόκειται γιὰ ἕνα πολύπλοκο βιβλίο, λόγῳ τῶν ἀναφορῶν στὶς ὁποῖες παραπέμπει. Δὲν εἶναι συμπτωματικὸ ποὺ καὶ τὰ δυὸ μέρη ὑποστηρίζονται ἀπὸ λεπτομερεῖς ἐπεξηγηματικὲς σημειώσεις.
Ἐν συντομίᾳ, ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος εἶναι ποιητικὴ νεολυρική, στὴν ὁποία κεντρικὰ στοιχεῖα εἶναι οἱ νατουραλιστικὲς εἰδυλλιακὲς καὶ ἐλεγειακὲς εἰκόνες, διαποτισμένες ἀπὸ μιὰν ἀδιάσπαστη γραμμὴ μαγείας.
Ἡ ἔκφραση, χαρακτηριζόμενη ἀπὸ καθαρότητα καὶ φωτεινότητα, μοιάζει συχνὰ μυθική.
Στὴν Καρπασία, ὄνομα ποὺ ὑποδηλώνει μιὰ χερσόνησο καὶ μιὰν ἀρχαία πόλη, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς διαπιστώνεται ὅτι ὁ ποιητὴς κάθε πρωῒ ἀκονίζει τὴ μνήμη του καὶ ὅτι ἕνα μαχαίρι ἀνάμεσα σὲ ματωμένες θάλασσες τὸν μοιράζει στὰ δυό.  Ἀναδύεται ἀκόμα μιὰ ἀναφορὰ στὰ παιδικά του χρόνια καὶ στοὺς δεσμοὺς ποὺ τὸν συνδέουν μὲ τὴν μητέρα καὶ τὸν πατέρα του. Στὸ Ἡ Πέτρα  προβάλλουν εἰκόνες καὶ παραστάσεις ποὺ ταράζουν τὴν ψυχή, ὅπως ἐκείνη ἀπὸ τὴν ἐξάντληση ποὺ τοῦ προκαλεῖ ἡ μεταφορὰ μιᾶς πέτρας στὸ χέρι, ἀπὸ τὸ νὰ σημαδεύει μὲ τὸ δάκτυλο ἕνα θηρίο ποὺ οὐρλιάζει καὶ ἀπὸ τὴν παράκληση νὰ κυνη-γήσει τὸ ἄγνωστο κακὸ τὴς νύχτας.
Τὰ ἀποσπάσματα χαρακτηρίζονται ἀπὸ κομψότητα ὕφους καὶ μουσικότητα, συνδεόμενα μέσῳ τοῦ ὑποβλητικοῦ καὶ σφιχτοδεμένου ρυθμοῦ τῶν στίχων.
Στὸ δομικὸ ἐπίπεδο ἀξίζει νὰ ἐπισημανθεῖ ὅτι τὰ περισσότερα ποιήματα εἶναι διαρθρωμένα μέσα στὴ σελίδα κατὰ τὸν παραδοσιακὸ τρόπο. Ἀντιθέτως μερικὲς συνθέσεις τοῦ Πικρόλιθου εἶναι συγκροτημένες ἀπὸ συστήματα στίχων, μικρὲς ἑνότητες παρατιθέμενες ἡ μιὰ πλάϊ στὴν ἄλλη χωρὶς ἐπάνοδο στὴν ἀρχὴ τοῦ στίχου, χωριζόμενες μεταξύ τους μὲ γραφικά, ὅμοια μὲ τετραγωνάκια.
Τὰ ὡς ἄνω κείμενα, χαρακτηριζόμενα ἀπὸ γοητεία καὶ μικρὲς παύσεις, εἶναι καρπὸς ἑνὸς προσωπικότατου πειραματισμοῦ τοῦ συγγραφέα.
Τὸ πρῶτο ποίημα τῆς Διθαλάσσου, σύντομο καὶ ἐντόνως κάθετο, τιτλοφορούμενο Φῶς, διαιρεῖται σὲ τρεῖς στροφὲς καὶ ἕνα μεμονωμένο στίχο.  Καὶ γιὰ τὴ δομή του ὅπως καὶ γιὰ τὸ περιεχόμενό του ἀπομακρύνεται ἀπὸ τὶς ἄλλες συνθέσεις ποὺ ἀποτελοῦν μέρος τῆς Isolamara  (Πικρόνησου).  Στὸ κείμενο αὐτὸ τὸ ἐγὼ-ποιητὴς στρέφεται πρὸς ἕνα ἐσύ, θηλυκό, ἐξ ὅσων μπορεῖ νὰ ἐξαχθεῖ, στὸ ὁποῖο κάθε ἀναφορὰ παραμένει σιωπηλή.
Θεματικὴ τῆς σύνθεσης φαίνεται νὰ εἶναι ἐκείνη μιᾶς ἐρωτικῆς συνάντησης πα-ρεντεθειμένης σὲ μιὰ σκηνοθεσία ἀκαθόριστης ὀμορφιᾶς. Ὄντως ἀναφέρονται φυλλώματα ἐλιᾶς καὶ κυπαρισσιοῦ καὶ τὸ κόκκινο τῆς ροδιᾶς, τὰ ὁποῖα δημιουργοῦν τὸ προοπτικὸ βάθος μιᾶς αἴσθησης τοῦ ἔρωτα, ὅμοιου μὲ μιὰ θεοφάνεια, ποὺ ἀποτελεῖται ἀπὸ φῶς μέσα σὲ ὅλο τὸν κόσμο.
Ὁ συγγραφέας εἶναι κύριος τοῦ ὑλικοῦ του καὶ σὲ ὁλες τὶς συνθέσεις οἱ λέξεις ἰσορροποῦν μέσα στὴ σελίδα ἀρχίζοντας ἀπὸ τὸν πρῶτο στίχο, χωρὶς τὴν παραμικρὴ ἐμφανῆ προσπάθεια, μὲ εὐλυγισία καὶ μαζὶ παραστατικότητα.
Ἡ μορφή, ἐκλεπτυσμένη καὶ καλῶς σμιλευμένη, καθίσταται θεμελιῶδες στοι-χεῖο τοῦ βιβλίου, τὸ ὁποῖο γεννᾶ μιὰν ἀτμόσφαιρα ἁρμονίας καὶ κοσμιότητας.
Πρωταγωνιστὲς πολλῶν κειμένων εἶναι τὰ πουλιά, ὅπως ὁ γλάρος, ἡ φραγκολίνα, ὁ σπίνος, ἡ καρδερίνα καὶ τὸ σπουργίτι. Στὴν Πρωϊνὴ Συμφωνία, ποὺ ἀποτελεῖ μέρος τῆς Διθαλάσσου, ὁ Νίκος τὰ ὀνομάζει τὴν ὥρα ποὺ ἔρχεται τὸ φῶς καὶ ξημερώνει μέσα στὸ σκοτεινὸ φύλλωμα τῶν δέντρων.
Φανερώνεται ἡ χαρὰ τῶν ἴδιων τῶν φτερωτῶν πλασμάτων μὲ τὸ νὰ τονίζουν ἕνα τραγούδι ἐλεύθερο καὶ μαζὶ εὐτυχισμένο στὴν ἔκρηξη τῆς μέρας, καθὼς κατευθύνονται σ᾿ ἕνα καινούριο ταξίδι πρὸς τὸ ἄγνωστο.  Σὰν νὰ ἀκούει κανεὶς τὴ φωνή τους, σὰν νὰ μποροῦσαν νὰ μιλοῦν. Ὁ ποιητὴς παρομοιάζει τὸν ἑαυτό του μὲ τὰ πουλιά, βεβαιώνοντας ὅτι, ἐνῶ αὐτὰ εἶναι χαρούμενα μὲ τὰ χαρμόσυνά τους τραγούδια, ἡ δική του φωνὴ ἀντιθέτως εἶναι πικρὴ καὶ δυστυχισμένη.
Τὸ θέμα τοῦ τραγουδιοῦ ἐπανέρχεται μέσα στὰ ποιήματα, καὶ στὸν Ἀόρατο ἡ ποιητικὴ φωνὴ εἶναι ἐκείνη τοῦ ὁμώνυμου θάμνου, ὁ ὁποῖος ψάλλει βέβαιος ἀνάμεσα σὲ δυὸ θάλασσες, εἰκόνα ὑποβλητική, καὶ ἁπλώνει τὰ κλαδιά του στὸν ἄνεμο. Σχετκῶς μὲ τὰ φυτὰ ποὺ μιλοῦν ἔρχεται στὸν νοῦ ὁ γάλλος ποιητὴς Ponge, ὁ ὁποῖος βεβαίωνε πὼς θὰ ἦταν ὡραῖο ἂν ἕνα δέντρο μποροῦσε νὰ μιλᾶ. Ὁ λόγος εἰσέρχεται στὴ θεματικὴ τῆς μεταφορᾶς στὸ φυτικὸ βασίλειο.
Οὐσιαστικὸ στοιχεῖο τῆς ποιητικῆς δημιουργίας τοῦ συγγραφέα εἶναι ἡ ἱκανότητά του νὰ ἐπιτυγχάνει ἔντονα ἀποτελέσματα μέσῳ ἑνὸς λόγου ἐκφραστικοῦ, μὲ μιὰ σπουδὴ προσεκτικὴ καὶ ἐκλεπτυσμένη.  Ἀγωνιώδης ἀναμονὴ καὶ μαγεία εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα στὸ ὁποῖο φθάνει συχνά, μὲ μιὰν ἀπόχρωση γλυκύτητας.
Ἀκόμα καὶ τὸ ἐπικὸ στοιχεῖο ἀντιμετωπίζεται μὲ σκηνὲς ναυμαχιῶν καὶ πεζομαχιῶν, μὲ τρόπο ἀκριβολόγο.
Στὸ Τὰ Βότσαλα  πραγματοποιεῖται ἕνας στοχασμὸς τῆς ποίησης πάνω στὴν ἴδια τὴν ποίηση, ἐνῶ βεβαιώνεται ὅτι τὰ ποιήματα περιφέρονται ὅπως τὰ βότσαλα τῆς θάλασσας, παράγοντας μιὰν εὔπλαστη ὕλη καὶ φθάνουν στοὺς βυθοὺς μαζὶ μὲ τοὺς ρυθμοὺς τῆς καρδιᾶς καὶ τὰ χρώματα τοῦ ἔρωτα. Τὰ ποιήματα ἐξαπλώνονται μέσα στὴ σιωπηλὴ ἄβυσσο καὶ λειαίνονται ἀπὸ τὴν περιπέτειά τους, ἐνῶ τὰ κύματα τὰ ἐναποθέτουν στὶς ἀμμουδιὲς καὶ μέσα στὸ φῶς. Στοὺς στίχους αὐτοὺς ὁ ποιητὴς ἀναπαριστᾶ τὴν ἴδια τὴν πράξη τῆς δημιουργίας, στὴ γένεσή της, ἐπιδεικνύοντας μιὰ δυνατὴ ποιητικὴ προδιάθεση.
Ὁ Χατζημιχαὴλ ἀντιμετωπίζει μιὰ πολλαπλότητα θεμάτων, ἀνάμεσα στὰ ὁποῖα δὲν ἀπουσιάζει καὶ τὸ θρησκευτικό.  Μὲ τὸ νὰ ἐκφράζει ἕνα θαυμασμὸ γιὰ ἕνα ὄνειρο μὲ μάτια ἀνοικτά, ὁποιοδήποτε καὶ ἂν εἶναι τὸ ἀντικείμενο τοῦ ποιεῖν του, ὁ ποιητὴς γνωρίζει νὰ κυριαρχεῖ πάνω στὰ αἰσθήματα καὶ οἱ στίχοι, ἄν και συχνὰ ξεχειλίζουν, βρίσκονται κάτω ἀπὸ αὐστηρὴ ἐποπτεία καὶ ἔλεγχο μέσα στὴν ἀνέλιξή τους.
Τὸ λεξιλόγιο εἶναι ἐκλεπτυσμένο καὶ συμπυκνωμένο, μὲ ἀποχρώσεις ὀρφικές. Ἀξίζει νὰ σημειωθεῖ ὅτι σὲ μεγάλο μέρος τὰ ποιήματα εἶναι περιγραφικὰ ἢ ἔκφραση τῆς ἐκκένωσης τοῦ πολὺ αὐτοσυγκεντρωμένου ἐγὼ-ποιητῆ.
Ἡ ἀνάγνωση τῆς Isolamara (Πικρόνησου), ἑνὸς ἔργου ποὺ δὲν στερεῖται μιᾶς κλασσικίζουσας πνοῆς, ἀποτελεῖ, μὲ ἕνα λόγο, τὴν κατάδυση μέσα σὲ ἕνα σύνθετο καὶ ὁραματικὸ σύμπαν.

Rafaelle  Piazza
(μετ. Γ. Χατζηκωστῆς)


ΣΤΕΛΙΟΣ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ

Νίκου Νικολάου-Χατζημιχαήλ
ΔΙΘΑΛΑΣΣΟΥ
ποιήματα, Εκδόσεις Κάρβας 2012

Πριν ασχοληθώ με τα ίδια τα ποιήματα, ως εισαγωγή διάβασα τις Σημειώσεις του βιβλίου.

Πρόκειται για ποιητή με πολλή αγάπη στο έργο του και προπάντων σοβαρότητα, μελετημένο, με τη λεπτομέρεια να υποδεικνύει τη σημαντικότητά της και την έρευνα με τη γνώση να θεμελιώνει τον ποιητικό λόγο. Ήδη ο αναγνώστης έχει κερδηθεί λόγω του σεβασμού του ποιητή προς αυτόν.

Ξεκάθαρος, απλός, λιτός, περιεκτικός λόγος, τεχνικά διαρθρωμένος, όντως φωτεινός. Και πίσω από τις τραγουδημένες μυστικές ομορφιές του τόπου, λυγμός από την καταστροφή.

Η δημοτική παράδοση και μούσα δεν διανθίζει αλλά αποτελεί την ίδια την ουσία του πολιτισμού μας, τις συλλήψεις του ανθρώπου σαν αντικρίζει ή παρακολουθεί εικόνες της φυσικής ζωής.

Ο ποιητής δεν είναι μόνο ευαίσθητος δέκτης της φυσικής ομορφιάς αλλά και την αποτυπώνει μπολιασμένη με την πνευματική του σκευή. Φράσεις σπάνιες και ποιητικές καρφώνονται ως επιμύθιο σε μικρά αλλά πολύφωνα κι αρμονικά ποιήματα σφραγίζοντας την όλη ποιητική σύνθεση.

Αφορμές από ανύποπτους χρόνους, ξεχασμένες, τυπωμένες σε περιοδικά εικόνες γαζώνουν το χρόνο με εντυπωσιακές μορφές. Ο ποιητής διαλέγεται με προσφορές άλλων στον τόπο και στη ζωή του, αποκαλύπτοντας ομορφιές. Ο ποιητής φανερώνει τις κρυφές όψεις των πραγμάτων.

Σ’ όποια στιγμή κι αν κρατηθεί στην ομορφιά και στη γαλήνη του παρελθόντος, το σκουλήκι των βαρβάρων δεν τον αφήνει να υπνώσει. Το 1974 στάθηκε η μεγάλη πληγή που αιμορροεί.

Μια τετράδα ποιημάτων για μια μικρή ομορφιά του παρελθόντος μεταθέτει σ΄ όλες τις βαθμίδες του χρόνου κι ανέρχεται τέλος στο άχρονο, στη Ουρανία Ελένη, την αιώνια ομορφιά, την ιδέα.

Η Καρπασία κι η Αμμόχωστος βρήκαν τον τεχνίτη ποιητή τους. Η όλη ατμόσφαιρα, οι εργασίες, ο ανθρώπινος μόχθος. Δεν είναι μόνο το συνταίριασμα. Είναι η δημιουργία και μεταφορά στον αναγνώστη μέσα από τον ποιητικό λόγο όλων των ιδιαιτεροτήτων της Καρπασίας που μένουν αιώνιες σ’ όποιον τις έζησε ή τις δημιουργεί, σ’ όποιον δεν τις γεύτηκε.

Μέσα από τους μύθους και τις παραδόσεις για εικόνες σεβάσμιες ο ποιητής- διαμορφώνοντας το ύφος του- εμβαθύνει στα κρύφια των παραδόσεων με την αγωνία του παρόντος της σκλαβωμένης πατρώας γης.

Η ποίηση με τα φτερά της αναβιώνει το παρελθόν, τις στιγμές που αιωνίζονται, τα τοπία που ανέρχονται στον άλλο πάνω κόσμο. Μεγάλη η ανυψωτική χάρη του ποιητή.

Οι λέξεις δεν φωτογραφίζουν γιατί φέρουν μαζί τους αισθήσεις κι αισθήματα και συναισθήματα, ιστορική γνώση και αυτογνωσία. 

Πέρα από την επιστήμη ο ποιητής συλλαμβάνει το άφραστο κι ανήκουστο. 

Και την ελπίδα στο σκοτάδι. 

-----------------------------------------
Ο Στέλιος Παπαντωνίου είναι φιλόλογος



19 Σεπ 2017

"ΥΔΑΤΑ ΥΔΑΤΩΝ"


  ΑΠΑΡΑΜΙΛΛΟ 
ΠΑΤΡΙΔΟΛΑΤΡΙΚΟ ΠΑΘΟΣ
Νίκος Νικολάου-Χατζημιχαήλ: Ύδατα Υδάτων, Κάρβας 2016

του 
Γιώργου Φράγκου

[ο Φιλελεύθερος, Πολιτισμός, σελ.20, Δευτέρα 18 Σεπτ. 2017] 

Τη μεγάλη έφεσή του στα σύνθετα ποιήματα, τις ποιητικές συνθέσεις και τις συμπαγείς θεματικές ενότητες αναδεικνύει ο Νίκος Νικολάου-Χατζημιχαήλ και με την τρίτη ποιητική συλλογή του που φέρει τίτλο: «Ύδατα Υδάτων» και κυκλοφόρησε το 2016 από τις εκδόσεις «Κάρβας». Αυτή η έφεση ήταν προφανής τόσο με τη συλλογή «Διθαλάσσου» του 2012, όσο και με τη συλλογή «Πικρόλιθος» του 2014.

Ο ποιητής συνεχίζει την κατάδυσή του στον αρχαίο κόσμο, στον ελληνικό κόσμο και πιο ειδικά στην αρχαϊκή Κύπρο, από εκεί που την άφησε στην προηγούμενη συλλογή του, τον «Πικρόλιθο». Αυτή δε τη φορά, πιστεύω πως ο ποιητής επιχειρεί να γίνει πιο συμπαντικός και σε σημαντικό βαθμό το καταφέρνει.

Πάντα η ματιά του ποιητή, κυρίως στον εναρκτήριο λόγο, διακρίνεται από μια ευρύτητα και καθολικότητα που εντυπωσιάζουν με το ύψος αλλά και το βάθος της πρόσληψής τους. Ο Ν.Ν-Χ. σε κάθε ποιητική συλλογή, ξεκινά από το γενικό και το ευρύ για να καταλήξει στο ειδικό και το συγκεκριμένο. Συνάμα, και ως εικαστικός δημιουργός, είναι και βαθύτατα εικονοποιός, ιματζινιστής σε όλους του τους στίχους: «Ποτάμι εκατόβρυσο / Τον κόρφο σου ποτίζει / Ένδυμα χαλκοπράσινο / Στο σώμα ανεμίζει / Αλλάζει γίνεται ασημί / γίνεται χαλί χρυσό / Κάτω από γαλάζιο θόλο. / Στην υδάτινη αγκαλιά μου / Το ομορφότερο πλάσμα του κόσμου / Στην αγκαλιά της Πανθαλάσσου / Γεννιέσαι». (σελ 17)

Και σε αυτή τη συλλογή τα διακείμενα του Ν.Ν-Χ. είναι ιδιαίτερα ευδιάκριτα και προφανώς παρατεθειμένα με ειλικρίνεια. Π.χ. στο ποίημα «Μεσόγειος» ο ποιητής συνομιλεί με τον Ρίτσο και τον «Επιτάφιό» του. Και η συνομιλία αυτή είναι τόσο μετρική όσο και υφολογική: «Όσ΄ άστρα έχει ο ουρανός τόσα και τα φιλιά μου / Μελωδικό πολύφλοισβον κρύβει η αγκαλιά μου / Μας βλέπουνε από ψηλά που σε φιλώ στο στόμα / Πέφτουνε μέσα στο μαλλιά στο μελιχρό σου σώμα». (σελ.18)

Στο ίδιο ποίημα απαντάται και μια νοερή στιχομυθία με τον Ελύτη: «Εδώ φυσά ο Ζέφυρος, ο Κάρβας ο Απηλιώτης / Από ψηλά χαμογελά ο ήλιος φωτοδότης». (σελ. 19)

Η ανάγκη της ρίμας, της ομοιοκαταληξίας και του παραδοσιακού στίχου καθιστούν τους «απόηχους» και τα διακείμενα του Ν.Ν-Χ. σαφώς πιο ευδιάκριτα απ΄ ότι συνέβαινε στις προηγούμενες συλλογές του που ήταν γραμμένες σε ελεύθερο στίχο. Π.χ. σε μελοποιημένους στίχους του Βαγγέλη Γκούφα παραπέμπει το δίστιχο: «Του ήλιου χάθηκε το φως μαυρίλα έχει πέσει / Πυκνός καπνός με έπνιξε χωρίστηκα στη μέση» (σελ.28). Στο ίδιο ποίημα και μια φράση που θυμίζει τους «Μοιραίους» του Κώστα Βάρναλη: «Γλυκοχαράζει η αυγή ζωγραφιστή κροκάτη / Βγαίνει ο ήλιος λαμπερός κλείνει ξανά το μάτι».

Οι στίχοι του Ν.Ν-Χ. συχνά αναδίνουν μια γλυκύτητα, ένα ρομαντισμό και ένα απαράμιλλο πατριδολατρικό πάθος. Είναι όμως ταυτόχρονα και στίχοι στέρεοι που πατούν γερά στη γη, από αυτήν ελαύνονται και σε αυτήν απολήγουν, έστω κι αν πολύ συχνά ή σχεδόν κατά κανόνα, απογειώνονται με τα φτερά της φαντασίας: «Επάνω στο κορμάκι μου ποτάμια μεθυσμένα / Τρέχουνε γάργαρα νερά• και φέρνουνε σε σένα / Νάματα κι έρωτα μαζί μυστήριο και πάθη / Το σώμα μου σ΄ αναζητά ρωτά θέλει να μάθει». (σελ.20)

Συχνά, το πατριωτικό ρίγος του Ν.Ν-Χ. δεν συνυφαίνεται μόνο με τον ρομαντισμό και τη φαντασία, αλλά και με στοιχεία μεταφυσικής. Ακόμα και η φύση αντιστέκεται στις ξένες επιβουλές, στους επίδοξους κατακτητές: «Το κύμα μου πρωτεϊκό φτάνει στο περιγιάλι / Χορεύει με τα βότσαλα και με την αύρα ψάλλει / Κάποτε γίνεται άγριο θαλασσινούς φοβίζει / Κι αν έχουνε κακό σκοπό στα βράχια τους τσακίζει». (σελ. 24)

Ωστόσο, το κύριο χαρακτηριστικό της υπό παρουσίαση συλλογής είναι η αφηγηματικότητα και πολύ φοβάμαι ότι αυτή ενδεχομένως και να λειτουργεί διαβρωτικά ή έστω περιοριστικά για την ποιητική λειτουργικότητα, την ποιητικότητα των στίχων του Ν.Ν-Χ. Κι αυτό διότι ακριβώς η αφηγηματικότητα, μοιραία, προσδίδει στους στίχους του ποιητή μίαν επίπεδη ροή, χωρίς ανατροπές και υπερβατικές μεταφορές, χωρίς αναχρονισμούς και άλλα ευφυή στοιχείο της προηγούμενης ποιητικής και αισθητικής του.

Ένα ενδεικτικό παράδειγμα ποιήματος άκρας αφηγηματικότητας που διαβρώνει το αισθητικό αποτέλεσμα, αφού «στεγνώνει» το δημιούργημα από τους «χυμούς» του είναι, κατά τη γνώμη μου, το ποίημα «Μαρτύριο», (σελ. 37) από τις στιγμές του βιβλίου που ελέγχονται ιδιαιτέρως.

Από την άλλη, θα χαρακτήριζα γόνιμη και θετική τη θεματική επιστροφή του Ν.Ν.Χ. στην αρχαία ελληνική ιστορία, στον Όμηρο αλλά και στους ελληνιστικούς χρόνους. Θεματικά πάντα ο Ν.Ν.Χ ενεργοποιεί εκ νέου τους μύθους του ελληνισμού, όχι μόνο τους αρχαίους αλλά και τους βυζαντινούς. Ενδεικτική η μνεία στον μαρμαρωμένο βασιλιά: «Δεν τον ξανάδε πια κανείς• έγινε φως! / Έγινε φως που απλώθηκε / Σ΄ όλη την οικουμένη». (σελ. 36)

Ωστόσο, μάλλον ατελής ή έστω περιοριστική, πάντα κατά τη γνώμη μου, αποδεικνύεται η μετρική επιστροφή στον παραδοσιακό ομοιοκατάληκτο στίχο, κυρίως στον ζευγαρωτό δεκαπεντασύλλαβο. Έχω την εντύπωση ότι εάν αποφευγόταν αυτή η δέσμευση, το αισθητικό αποτέλεσμα θα ήταν ακόμη πιο καλό...