ΜΝΗΜΗ ΑΝΤΩΝΗ ΧΑΤΖΗΠΑΝΑΓΗ

 

ΜΝΗΜΗ 
ΑΝΤΩΝΗ ΧΑΤΖΗΠΑΝΑΓΗ

Με την ευκαιρία της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαΐκής Ένωσης, είχε ανοίξει εδώ και λίγους μήνες στο αεροδρόμιο Λάρνακας έκθεση παλαιών Carte Postale, από την Κύπρο και τις άλλες χώρες της Ευρώπης. Η έκθεση καταρτίστηκε από την πλούσια συλλογή του αείμνηστου φίλου Αντώνη Χατζηπαναγή, με τη συμβολή του αγαπημένου του γιου, Πανίκου Χατζηπαναγή. Η είδηση με χαροποίησε. Έκλεισα τα μάτια και γύρισα πίσω στον χρόνο. Και τότε στην οθόνη της ψυχής μου άρχισαν να ζωντανεύουν εικόνες από μια εποχή, που θα ήθελα να ξαναζήσω...

Τα εφτά υπέροχα χρόνια που έζησα στη Λάρνακα ήταν πολύ καθοριστικά για την πορεία που ακολουθώ στη ζωή μου μέχρι σήμερα. Και εννοώ την πνευματική μου ζωή∙ τον χρόνο που αφιερώνω όταν βρίσκομαι μόνος στο γραφείο μου και διαβάζω, ζωγραφίζω, γράφω, ονειρεύομαι. Μετά τις σπουδές μου βρέθηκα διορισμένος στη Λάρνακα, τρία μόλις χρόνια μετά το βάρβαρο χτύπημα, που δέχτηκε ο τόπος μας, προσπαθώντας να σταθώ στα πόδια μου και να βρω ρυθμό στη ζωή μου. Φάνηκα ιδιαίτερα τυχερός γιατί γνώρισα σπουδαίους ανθρώπους. Ο παλιός μου καθηγητής στο Ελληνικό Γυμνάσιο Αμμοχώστου Θεοδόσης Νικολάου, ο οποίος ζούσε τότε εκεί, μου γνώρισε τον Φοίβο Σταυρίδη και πολλούς άλλους σημαντικούς ανθρώπους. Τα χρόνια περνούσαν όμορφα στη Λάρνακα, έκανα την πρώτη μου έκθεση ζωγραφικής και δημοσίευσα τα πρώτα μου διηγήματα. Όμως, στο τέλος του έβδομου χρόνου, η Διεύθυνση της πάλαι ποτέ Συνεργατικής Κεντρικής Τράπεζας έκρινε [μάλλον ο Άγγλος consultant, που είχαν προσλάβει για να δώσει τα φώτα του για την ανάπτυξη της τράπεζας έκρινε] πως οι γνώσεις μου στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές ήταν απαραίτητες, κι έτσι μετατέθηκα στη Λευκωσία [και μου άλλαξαν τα φώτα, κυριολεκτικά]. Τότε υπήρχαν πολύ λίγοι πτυχιούχοι πανεπιστημίων σχετικοί με το θέμα.

Για τη σύνδεσή μου με τους πνευματικούς ανθρώπους της Λάρνακας και ιδιαίτερα με τον Φοίβο και τον Θεοδόση, έχω δημοσιεύσει παλαιότερα, εκτεταμένα κείμενα. Όλα είναι αναρτημένα και στα ιστολόγιά μου. Τώρα, θα μιλήσω για έναν εξαιρετικό άνθρωπο και συλλέκτη. Τον αείμνηστο φίλο, Αντώνη Χατζηπαναγή, τον οποίο γνώρισα μέσω του Φοίβου. Θα προσπαθήσω να φέρω μνήμες στην επιφάνεια, από το βάθος των τεσσάρων δεκαετιών αν και μου φαίνεται πως η θολούρα που υπάρχει πια εκεί, κρύβει πολλές σημαντικές λεπτομέρειες.

Ήταν, λοιπόν, η εποχή του Κύκλου, του περιοδικού τέχνης και προβληματισμού, που εξέδιδε ο Φοίβος. Τότε ξεκινήσαμε μια έρευνα με στόχο να κάνουμε ένα αφιέρωμα στον ζωγράφο Γ. Πολ. Γεωργίου1. Κάθε απόγευμα πήγαινα στη Δημοτική Βιβλιοθήκη, της οποίας Διευθυντής ήταν ο Στέφανος Ζυμπουλάκης, μέλος της ομάδας του περιοδικού. Είχα ξεκινήσει την έρευνα από τις εφημερίδες και κάθε μέρα έβλεπα και έναν τόμο. Έβαζα χαρτάκια στις σελίδες που με ενδιέφεραν και όταν τελείωνα τραβούσα για την παραλία, με τον τόμο στο ώμο. Ο Στέφανος μου επέτρεπε να βγάζω τους τόμους εκτός βιβλιοθήκης.

Εκεί, κοντά στις φοινικούδες, είχε το κατάστημα του ο Αντώνης Χατζηπαναγής, ο οποίος υπομονετικά φωτοτυπούσε ό,τι είχα εντοπίσει. Και φυσικά όταν μπαίνεις σε ένα τέτοιο κατάστημα δεν μπορείς να ξεκολλήσεις εύκολα. Βλέπεις στο γραφείο του τη στοίβα με τα σπάνια παλιά βιβλία και καίγεσαι να μάθεις τι διαμαντάκια είχε ξετρυπώσει από το τελευταίο ταξίδι του στο Λονδίνο. Βλέπεις τις όμορφες παλιές αφίσες, τα ασημἐνια μαχαιράκια του Sheffield. Βλέπεις ένα ωραίο σετ με μεγεθυντικούς φακούς για τα γραμματόσημα, βλέπεις έναν χάρτη, βλέπεις μια γκραβούρα, βλέπεις, βλέπεις και δεν χορταίνεις... Πολλές φορές στο κατάστημα συναντούσα και τον Φοίβο, που ερχόταν να δει τον φίλο του. Ήταν και ο ίδιος βιβλιοκυνηγός.∙ οικοδόμησε την πιο πλούσια ιδιωτική κυπρολογική βιβλιοθήκη στο νησί. Τώρα όλα τα βιβλία του μεταφέρθηκαν στο Ίδρυμα Φοίβος Σταυρίδης-Αρχεία Λάρνακας.

Πολύ θα ήθελα να είχα όλα τα σπάνια βιβλία, που έβλεπα στο κατάστημα του Αντώνη, αλλά αυτό ήταν τότε εκτός των οικονομικών μου δυνατοτήτων. Πού και πού όμως, κάτι αποκτούσα κι εγώ, όπως το Greek Pictures του J. P. Mahaffy, τυπωμένο στο Λονδίνο από τους William Clowes & Sons το 1890, με υποδειγματική χειροποίητη δερματόδετη βιβλιοδεσία και με υπέροχες εικόνες, όπως αναγράφεται και στον υπότιτλο του βιβλίου drawn with pen and pencil. Υπήρχαν όμως και βιβλία που δεν μπορούσα να αποκτήσω, αλλά είχα τη δυνατότητα να έχω ένα ακριβές αντίγραφο, φροντισμένο από τον φίλο Αντώνη, όπως το Devia Cypria του Hogarth του 1889. Από τα παλιά βιβλία, που είχαν εκτενείς ή λιγοσέλιδες αναφορές στην Κύπρο πάλι είχα την τύχη να έχω αντίγραφα σε καλής ποιότητας χαρτί, ακόμα και από το μεγάλων διαστάσεων Cosmographie του Peter Heylyn, τυπωμένο στο Λονδίνο το 1667. Στη βιβλιοθήκη μου υπάρχει και μια δεκάδα νεότερων βιβλίων, Άγγλων συγγραφέων, σκληρόδετα με την κουβερτούρα τους. Όλα αναφέρονται στην Κύπρο, και έφτασαν στα χέρια μου με τη φροντίδα πάλι, του φίλου Αντώνη.

Δεν ήταν μόνο στα βιβλία το ενδιαφέρον μου∙ επεκτεινόταν και στους χάρτες. Πολύ χαίρομαι μια σειρά από χάρτες που παρουσιάζουν την Κύπρο ή λιμάνια της ή γκραβούρες με τοπία, τυπωμένα πάλι σε καλής ποιότητας χαρτί.

Ο Αντώνης Χατζηπαναγής ήταν συλλέκτης postcards, με θέματα όχι μόνον από την Κύπρο αλλά και από άλλα μέρη του κόσμου. Το 1987 είχε εκδώσει ένα μικρό τριακοντασέλιδο βιβλιαράκι με τίτλο Cyprus through postcards 1895-1920. Σε αυτό παρουσιάζεται μικρός αριθμός καρτών από την καθημερινή ζωή στα κυριότερα μέρη του νησιού, όπως τα απαθανάτισαν γνωστοί φωτογράφοι όπως ο Φώσκολος και Τουφεξής. Είναι μια μικρή επιλογή από τις χίλιες περίπου κάρτες της παλιάς Κύπρου, από τη συλλογή του, που -όπως σημειώνει στο σύντομο σημείωμά του- αποτελούσε δώρο στον γιο του Πανίκο, ο οποίος τότε σπούδαζε στην Αθήνα.

Το 2001 ο Δήμος Λάρνακας έδωσε ένα βιβλιαράκι τριάντα δύο σελίδων με τίτλο Ταχυδρομικά / Επιστολικά Δελτάρια με επεξηγηματικό κείμενο2 του Αντώνη Χατζηπαναγή και φυσικά με φωτογραφίες των ταχυδρομικών δελταρίων από τη συλλογή του. Σημαντικές φωτογραφίες από τη συλλογή του χρησιμοποιήθηκαν και για την έκδοση Η Νήσος Κύπρος, φωτογραφικό οδοιπορικό από τον 19ο στον 20ο αιώνα, των Lucie Bonato, Χάρη Γιακουμή και Kadir Kaba. Το βιβλίο αυτό βρίσκεται στη βιβλιοθήκη μου με δική του αφιέρωση: στον φίλο Νίκο, 8 Φεβρουαρίου 2008. Ήταν, νομίζω η τελευταία φορά, που συναντηθήκαμε. Ήταν μια τυχαία συνάντηση στη Λάρνακα και καθώς είχα χρόνο, με οδήγησε σε μια αποθήκη όπου φύλαγε μέρος των συλλογών του. Πήγαμε εκεί για να βρούμε ένα βιβλίο που παλαιότερα ήθελα να αποκτήσω. Μάταια όμως, γιατί και μια καρφίτσα να πετούσες δεν θα έπεφτε στο πάτωμα. Το βιβλίο που ψάχναμε ήταν μια βιογραφία του Kitchener.

Μακάρι κάποτε ο αμητός του συλλεκτικού πάθους του Αντώνη Χατζηπαναγή να αποκτήσει ένα μόνιμο σπίτι, όπου θα εκτίθεται και, ακόμα, θα συμπληρώνεται με χρήσιμες εκδόσεις και εκδηλώσεις.

Αιωνία σου η μνήμη, φίλε Αντώνη. Και όπως είπε κάποτε ο Οράτιος, εσύ “δεν πέθανες όλος”.

---------------------------
----------------------
----------------

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

1 Ο Κύκλος, τχ. 14-16, Μάρτης-Αύγουστος 1982

2 Σε τέσσερις γλώσσες: ελληνικά, αγγλικά, γερμανικά, Γαλλικά.